NICE-nieuwsbrief

Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

 

Controverses geconfronteerd met de actuele wetenschap: zuivel en gezondheid

Controverses geconfronteerd met de actuele wetenschap: zuivel en gezondheid
29-11-2016

Tijdens het 19de Voedings- en Gezondheidscongres dat plaatsvond op 18 en 19 november 2016 in Brussel confronteerde Prof. Véronique Coxam (INRA, Unité de Nutrition Humaine, Frankrijk) verschillende controverses in de media rond zuivel en gezondheid met de actuele wetenschappelijke stand van zaken. Zij besluit dat er een breed wetenschappelijk draagvlak is voor een algemene aanbeveling van 3 porties melkproducten per dag als onderdeel van een gezonde voeding. Belangrijke reden hiervoor is de natuurlijke rijkdom aan biobeschikbaar calcium maar ook aan andere voedingsstoffen zoals melkeiwitten, vitaminen en nog andere mineralen dan calcium. Zij dragen elk apart of gecombineerd (matrixeffect) bij tot een goede gezondheid.

Melkproducten en kanker

Prof. Coxam toetste de relatie tussen het gebruik van melkproducten en kanker af op basis van het wetenschappelijke onderzoek dat het 'World Cancer Research Fund' (WCRF) continu opvolgt (Continuous Update Project). Er is geen verband met borst- en eierstokkanker en melk verlaagt waarschijnlijk het risico op colorectaalkanker en blaaskanker.

Melkproducten, overgewicht en diabetes

Melk en melkproducten in de voeding lijken geen tot eerder een beschermend effect te hebben tegen diabetes type 2 en overgewicht (Dagfinn Aune 2013; Chen 2015). Als onderdeel van een vermageringsdieet kunnen ze zorgen voor meer verlies van lichaamsgewicht en lichaamsvet ten voordele van meer vetvrije massa (Abargouei 2012).

Het verzurende effect van melkproducten

Melkproducten en vooral harde kazen kunnen de urinaire calciumuitscheiding verhogen maar dat verlies wordt gecompenseerd door hun hoge calciumgehalte en een verhoogde calciumabsorptie (Kerstetter 2005). Ze werken dus niet demineraliserend of vreten geen calcium weg uit de botten zoals het ook wel eens populair wordt geformuleerd. Dat gevaar bestaat wel wanneer een hoge eiwitinname gepaard gaat met een ondermaatse calciuminname (minder dan 400 mg calcium per dag) (Dargent-Molina 2008).

Hoe meer, hoe beter?

Hoe meer calcium of zuivel, hoe beter. Deze stelling gaat niet altijd op. Boven een bepaalde inname is er vaak weinig of geen bijkomend gezondheidsvoordeel meer te halen (Heaney 1996). Vandaar het belang van de aanbevolen hoeveelheden als onderdeel van een gezonde voeding. De grootste gezondheidseffecten worden gezien bij personen met een ondermaatse inname. Zowel de inname van melk en melkproducten als van calcium zijn nog ondermaats bij de Belgische bevolking.

Melkproducten, botgezondheid en osteoporose

Osteoporose en de hiermee gepaard gaande fracturen is een multifactoriële aandoening. Prof. Coxam stelt dat een positieve correlatie tussen een hoge calcium- of zuivelinname en meer fracturen zonder meer vertalen naar een oorzakelijk verband tussen een hoge calcium- of zuivelinname en meer fracturen te kort door de bocht is. Andere factoren zoals de genen, de mate van fysieke activiteit en andere voedingsfactoren zoals de inname van zout, vitamine D, groenten en fruit kunnen evenzeer van invloed zijn. Onderzoek onderschrijft in elk geval een gunstig effect van melk en melkproducten ter preventie van breuken bij kinderen en op de algemene botmineraaldensiteit (Händel 2015). Sommige onderzoeken naar de impact van melk en melkproducten op het risico van osteoporotische fracturen vinden beschermende effecten, andere niet (Fardellone 2016; Weaver 2016). Er is meer wetenschappelijk onderzoek nodig om hierover betrouwbare uitspraken te kunnen doen. Tot op vandaag raden botexperten gemiddeld 3 porties melk en melkproducten per dag aan om voldoende calcium maar ook genoeg andere voedingsstoffen binnen te krijgen. Zij beschouwen dit als een veilige inname (Rozenberg 2016).

De achterliggende mechanismen

De mogelijke mechanismen achter de gezondheidseffecten van melk en melkproducten worden verder onderzocht. Prof. Coxam benadrukt dat melk en melkproducten onze belangrijkste bron van calcium zijn maar dat zij daarnaast ook nog veel andere voedingsstoffen bevatten zoals melkeiwitten, vitaminen en andere mineralen dan calcium. Zij kunnen evenzeer van invloed zijn, apart of gecombineerd (ook bekend als het zogenaamde matrixeffect).

De praktijk strookt nog niet met de bevindingen

Volgens de laatste Belgische gezondheidsenquête (2013) is er de laatste jaren geen vooruitgang geboekt in de strijd tegen het toenemende overgewicht dat ook het risico op andere chronische aandoeningen verhoogt. Een ongezond eetpatroon kan meespelen. Uit de laatste voedselconsumptiepeiling (2014) blijkt alleszins dat de gemiddelde Belg nog niet gezond eet. Hij eet te weinig groenten, fruit en volkoren graanproducten maar ook nog veel te weinig melk en melkproducten. Hij haalt te veel energie, vet en suiker uit weinig voedzame restgroepproducten. Ongefundeerde en ongenuanceerde berichtgevingen kunnen een onevenwichtige voedingsinname verder in de hand werken en bijdragen tot nu al veelvuldig vastgestelde tekorten aan essentiële voedingsstoffen waaronder ook typische melknutriënten zoals calcium en vitamine B2.

Lees ook het volgend verslag van het 19e voedingscongres "Controverses geconfronteerd met de wetenschap: brood en gezondheid".