NICE-nieuwsbrief

Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

 

De zuivelmatrix onderzocht

De zuivelmatrix onderzocht
29-06-2017

De gezondheidseffecten van zuivelproducten blijken vaak anders dan verwacht op basis van hun afzonderlijke voedingscomponenten. Dat kan te maken hebben met de zogenaamde zuivelmatrix. De biofunctionaliteit van nutriënten en andere bioactieve bestanddelen vervat in de zuivelstructuur moet daarom meer worden meegenomen in voedingsonderzoek. Tot dit besluit kwam een expertenpanel bestaande uit 18 internationale experten uit verschillende wetenschappelijke disciplines. Hun bevindingen werden gepubliceerd in de ‘The American Journal of Clinical Nutrition’.

Het zuivelaanbod is divers (melk, yoghurt, kaas, room, boter). De uiteenlopende nutritionele samenstelling maar ook verschillende zuivelstructuren en gebruikelijke verwerkingsmethoden kunnen hun metabool effect beïnvloeden. Dat blijkt bijvoorbeeld uit recent wetenschappelijk onderzoek dat heeft aangetoond dat ook vette kaas mogelijk gezondheidsvoordelen kan bieden in de preventie van diabetes type 2 en hart- en vaatziekten.

Een voedingsmiddel is meer dan de som van zijn nutriënten

We eten voedingsmiddelen en maaltijden en geen aparte nutriënten. Het is dan ook logisch om de gezondheidseffecten van de voeding in de juiste context te onderzoeken. Dat gebeurt steeds vaker in recente onderzoeken. Zij laten zien dat de effecten van voedingsmiddelen kunnen verschillen van de verwachte effecten op basis van hun nutritionele samenstelling. Kaas heeft bijvoorbeeld minder effect op het bloedcholesterolgehalte dan verwacht op basis van zijn gehalte aan verzadigd vet. Dat wijst op complexe interacties tussen verschillende nutriënten en andere bioactieve bestanddelen in een voedingsmiddel. Die kunnen van invloed zijn op de vertering en de absorptie en dus ook op het algemene gezondheidseffect. Verschillende productie- en bereidingsprocessen kunnen hierin ook een rol spelen. Niet alleen de aanwezigheid van nutriënten maar ook de manier waarop ze zijn ingebed in een voedingsmiddel kan van belang zijn. Een nutriënt (bv. calcium) aan een voedingsmiddel toevoegen biedt met andere woorden geen garantie om hetzelfde daaraan toegeschreven gewenste en verwachte effect te bekomen.

Verschillende onderzoeken uitgelicht

Het expertenpanel heeft het beschikbare onderzoek over de zuivelmatrix binnen verschillende wetenschappelijke terreinen besproken. Bedoeling was meer inzicht te krijgen in de betreffende topic en aanbevelingen te doen voor verder onderzoek.

Conclusies expertenpanel over de zuivelmatrix

Zuivelproducten zijn een heterogene groep in termen van samenstelling en fysieke structuur.
Een opdeling in magere en volle zuivelproducten is te beperkt.

  • De belangrijkste zuivelbestanddelen waarvan is aangetoond dat ze de gezondheid beïnvloeden zijn vet, wei- en caseïne-eiwitten, mineralen (zoals calcium, magnesium, fosfor), natrium en componenten van het melkvetglobulemembraan (MVGM) (het biologische membraan rond de vetpartikels in melk).
  • Hoewel kaas meer vet bevat, vertoont zijn samenstelling meer gelijkenissen met die van yoghurt en melk dan die van boter omwille van zijn eiwit-, mineralen- en MVGM-gehalte. Kaas bevat doorgaans vergeleken met melk en yoghurt meer calcium, eiwitten (vooral caseïne- en maar kleine hoeveelheden wei-eiwitten), vet en natrium. Volle zuivelproducten, uitgezonderd boter, maar ook traditioneel bereide botermelk zijn rijk aan MVGM.
  • Yoghurt en kaas zijn gefermenteerde zuivelproducten die bacteriën bevatten die bioactieve peptiden en korteketenvetzuren kunnen aanmaken. Binnen de gefermenteerde zuivelproducten variëren de gebruikte bacterieculturen en de hoeveelheid andere ingrediënten.
  • Melk is vloeibaar, yoghurt heeft een gelstructuur en kaas heeft doorgaans een meer vaste structuur. Kazen worden op verschillende manieren gemaakt en gerijpt. Die beïnvloeden de structuur en de mate van eiwit- en vetdegradatie.

Conclusies expertenpanel over de zuivelmatrix en gezondheidseffecten

Doordat zuivelproducten verschillen in samenstelling en structuur, is het aannemelijk dat verschillende zuivelproducten verschillende gezondheidseffecten kunnen hebben, zeker ook in vergelijking met de inname van individuele nutriënten of van een voedingssupplement.

  • Zuivelproducten worden omwille van hun vetgehalte vaak als een oorzaak van cardiovasculaire aandoeningen beschouwd. Het expertenpanel besluit dat er hiervoor vandaag geen bewijs is. Met het gebruik van gefermenteerde zuivelproducten zoals kaas en yoghurt vindt men zelfs een omgekeerde associatie met het risico op beroerte, coronaire hartziekten en diabetes type 2. Dat hangt mogelijk samen met het feit dat zuivel naast verschillende verzadigde vetzuren ook nog andere voedingsbestanddelen bevat zoals calcium, fosfor, MVGM en korteketenvetzuren die de vetabsorptie kunnen beperken en de darmmicrobiota en de genexpressie kunnen wijzigen.
    Om de mogelijke invloed van andere eet- en leefstijlfactoren uit te sluiten en meer inzicht te krijgen in de achterliggende mechanismen is bijkomend gecontroleerd interventie-onderzoek aangewezen.
  • Het aantal interventiestudies is nog beperkt maar zij laten zien dat het metabole effect van zuivelproducten op het lichaamsgewicht, de botgezondheid en het risico op cardiometabole aandoeningen anders en vaak ook gunstiger is dan die van de afzonderlijke zuivelcomponenten zoals calcium, eiwitten en verzadigde vetzuren. De opnamesnelheid van calcium uit zuivel en uit supplementen blijkt bijvoorbeeld verschillend. Dat kan aan de scheikundige vorm van calcium liggen of aan interacties met andere componenten in de zuivelmatrix. Verschillende soorten eiwitten kunnen een verschillende impact hebben op de postprandiale vrijstelling van peptiden. Dat kan belangrijk zijn rekening houdend met specifieke noden van bijvoorbeeld atleten en ouderen. Deze vaststellingen zijn interessant om verder te onderzoeken.
  • Meer onderzoek naar de gezondheidseffecten van verschillende soorten en hoeveelheden zuivelproducten is aanbevolen naast de meer traditionele aanpak om de gezondheidsaspecten van individuele nutriënten te onderzoeken.

Sommige voedingsonderzoeksterreinen moeten worden herzien

Het expertenpanel heeft gefocust op zuivelproducten, maar het onderzoek naar hoe de mix van nutriënten en bioactieve bestanddelen de vertering en uiteindelijk ook de algemene nutritionele en gezondheidseigenschappen kan veranderen, geldt evenzeer voor andere voedingsmiddelen. Onderzoekers kunnen niet langer focussen op een nutriënt zonder daarbij ook na te gaan hoe het wordt geconsumeerd en wat er op datzelfde moment nog wordt gegeten.

Expertenpanel en 'peer reviewed'-publicatie

Het expertenpanel kwam samen in september 2016 op initiatief van de Universiteit van Kopenhagen in samenwerking met de Universiteit van Reading. Achttien internationale experten uit verschillende wetenschappelijke disciplines (epidemiologie, voedingstechnologie, nutritionele en medische wetenschappen) hebben tijdens een workshop het beschikbare onderzoek over de zuivelmatrix vanuit verschillende wetenschappelijke domeinen gepresenteerd en bediscussieerd. Hun bevindingen, mogelijke verklaringen en aanbevelingen voor verder onderzoek werden in mei 2017 gepubliceerd in ‘The American Journal of Clinical Nutrition’.

Bron:
- Press release. Food is not just the sum of its nutrients. It is time to rethink nutrition labelling. Department of Nutrition,  Exercise and Sports, University of Copenhagen, 23 May 2017

- Kongerslev Thorning T. et al. Whole dairy matrix or single nutrients in assessment of health effects: current evidence and knowledge gaps. Am J Clin Nutr 2017; 105 (5): 1033-1045