NICE-nieuwsbrief

Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

 

Gezond en duurzaam eten vergt doordachte keuzes

Gezond en duurzaam eten vergt doordachte keuzes
26-02-2018

Duurzaamheid staat hoog op de agenda. Ook als het over voeding gaat. Het is echter een complex gegeven waarnaar nog veel onderzoek aan de gang is. Het komt er niet alleen op aan om de broeikasgassenuitstoot te verminderen. Ook andere factoren zoals water- en landgebruik en biodiversiteit spelen mee, factoren waarvan de impact bovendien sterk kan variëren naargelang de regio. Ten slotte moet een duurzame voeding ook goed en veilig zijn voor de gezondheid en de nutritionele behoeften kunnen invullen op een haalbare en betaalbare manier. De socio-economische impact van bepaalde ingrepen mag evenmin worden onderschat of genegeerd.
De eenvoudige boodschap "eet meer plantaardig en minder dierlijk" klinkt logisch en bevat veel waarheid maar kan zonder verdere duiding leiden tot ongenuanceerde conclusies. Tijdens het symposium “The role of dairy in sustainable diets” (*) werden enkele belangrijke kanttekeningen gemaakt.

Meer plantaardig eten is geen synoniem van gezond eten

We moeten meer plantaardig eten. Daarover zijn duurzaamheids-, voedings- en gezondheidsexperten het eens.
Dierlijke producten gaan doorgaans samen met hogere broeikasgassenemissies dan plantaardige producten. Binnen de dierlijke producten varieert de impact echter sterk. Die is groter voor rundvlees en lager voor bijvoorbeeld gevogelte, kaas, eieren, kleine vissen en melk. Producenten leveren bovendien veel inspanningen om ook dierlijk voedsel steeds duurzamer te produceren. Veel gegeerde en goedkope plantaardige producten (bv. pasta, wit brood, koekjes, frisdranken, chips, chocolade) hebben lage broeikasgasemissies maar zijn niet erg gezond.

Focus op de totale voeding in plaats van enkel op voedingsmiddelen

Het Franse onderzoeksteam van Nicole Darmon (INRA, Human Nutrition Department, Montpellier) heeft veel onderzoek gedaan naar hoe men op een haalbare, aanvaardbare en betaalbare manier gezond en duurzaam kan eten. Zij hebben hiervoor verschillende data over de nutritionele samenstelling, contaminanten, eetgewoonten, de kostprijs en de milieu-impact gecombineerd. Zij hebben vastgesteld dat de Fransen de broeikasgassenemissie met 30 tot 40 % kunnen verlagen via hun voeding zonder negatieve nutritionele en financiële gevolgen en al te drastische ingrepen in hun voedingspatroon en eetcultuur. Dat betekent vooral niet meer eten dan nodig, meer groenten en fruit en wat minder vlees eten. De actuele zuivelinname kan behouden blijven. Zuivel mijden en vervangen door alternatieven lijkt weinig milieuwinst op te leveren. Dierlijke producten hebben in de juiste verhouding dus hun plaats in een duurzame voeding. Meer plantaardig of gezond duurzaam eten is dus geen synoniem van vegetarisch (zonder vlees) of veganistisch eten (zonder dierlijke producten). Een verdere verlaging van meer dan 40 % broeikasgassenemissie vereist volgens Darmon meer drastische voedingsaanpassingen die minder aanvaardbaar en haalbaar zijn en op bevolkingsniveau tot meer voedingstekorten kunnen leiden.

Hou rekening met regionale voedingsgewoonten en eetculturen

Darmon en collega’s hebben deze methodologie behalve in Frankrijk ook toegepast in vier andere landen (Zweden, Finland, Italië en UK) (SUSDIET-project). De voorgestelde algemene bijsturingen liggen in lijn met die voor Frankrijk: meer groenten, fruit en granen eten en alcohol, vleeswaren en rundvlees minderen. Rekening houdend met de heersende lokale voedingsgewoonten zijn er echter kleine verschillen. In Frankijk en Zweden mag een gezonde duurzame voeding bijvoorbeeld iets meer zuivel dan nu bevatten. In Frankrijk en Italië mag men iets meer vis eten. In Finland eet men beter iets minder vis.

Gezond en duurzaam eten aan de hand van doordachte voedingskeuzes

Darmon benadrukt dat alleen gezonder eten aan de hand van doordachte voedingskeuzes bijdraagt tot een duurzame voeding. Het is beter om in termen van de totale voeding te redeneren dan enkel te focussen op de afzonderlijke impact van voedingsmiddelen en bepaalde voedingscategorieën zomaar uit de voeding te schrappen. De totale voeding en de werkelijk geconsumeerde hoeveelheid voedingsmiddelen kan op individueel niveau maar ook op regionaal of cultureel niveau variëren. Dat moet mee in rekening worden gebracht. Er zijn dus verschillende duurzame oplossingen mogelijk voor verschillende populaties.

Een gezonde voeding is niet noodzakelijk de meest duurzame voeding

Uit het onderzoek van Darmon en collega’s blijkt dat de kostprijs en de broeikasgassenemissie van de voeding stijgt naarmate de nutritionele kwaliteit ervan toeneemt. De reden hiervoor ligt bij de energiedensiteit van voedingsmiddelen en bij de hoeveelheid voedsel die men moet consumeren om aan de nutritionele behoefte te kunnen voldoen. Gezonder eten betekent energiedense voedingsmiddelen rijk aan vet (bv. snacks) en suiker (bv. zoetigheden) beperken en de benodigde energie (gemiddeld 2000 kcal per dag) zoveel mogelijk halen uit voedingsmiddelen met een lagere energiedensiteit of hogere nutriëntdensiteit zoals groenten, fruit, vis en verse melkproducten. De gezonde optie impliceert dus meer eten om voldoende energie binnen te krijgen. Meer eten gaat gepaard met een hogere broeikasgasemissie. Leven op energiedense voedingsmiddelen gaat gepaard met een lagere broeikasgassenemissie en is doorgaans goedkoper maar dus ook veel minder gezond.

Wat gebeurt er in een wereld zonder veeteelt?

Mary Beth Hall (US Dairy Forage Research Center) onderzocht de stelling: de wereld is beter af als iedereen veganist wordt. Haar theoretisch analysemodel gefocust op de US legt verschillende knelpunten bloot wanneer drastisch wordt ingegrepen in een geïntegreerd ecologisch systeem dat vandaag bestaat uit zowel plantaardige als dierlijk gebaseerde landbouwsystemen. In een exclusief plantaardig gebaseerd landbouwsysteem moet er meer voedsel worden geproduceerd (23 %) (vooral granen), geïmporteerd (groenten en fruit) en geconsumeerd (extra calorieën) om aan de nutritionele behoeften te kunnen voldoen. Desondanks zullen er op populatieniveau meer voedingstekorten optreden (bv. omega 3-vetzuren, vitamine B12, calcium). Omdat mensen voedingsmiddelen eten en geen nutriënten werd er geen rekening gehouden met supplementatie. De recyclage via veeteelt van industriële bijproducten (reststromen) die niet geschikt zijn voor menselijke consumptie en de valorisatie van weidegras naar volwaardige voeding voor mens en huisdier vallen weg. Ook voor de productie van andere non-food producten (bv. lijm) moeten er dan elders grondstoffen worden gehaald.
Het aandeel van de landbouw in de broeikasgassenuitstoot daalt volgens het exclusief plantaardig gebaseerde model met 28 % (dat is minder dan de 49 % die geassocieerd wordt met de dierlijke productie) en de totale US broeikasuitstoot daalt met 2,6 %. Hall stelt dat de groeiende negatieve perceptie van dierlijke producten en de promotie van “vegan” als de oplossing nog te veel gebeurt op basis van individuele overtuigingen en te weinig rekening houdt met de werkelijke impact op voedselvoorzieningssystemen in het bijzonder en de maatschappij in het algemeen. Het is belangrijk om te weten wat vervanging van het ene door het andere op diverse vlakken oplevert.

 

Meer lezen en referties

  • Lezing N. Darmon: https://www.cerin.org/wp-content/uploads/2018/02/diaporama-nicole-darmon.pdf
  • Perignon M. et al. How low can dietary greenhouse gas emissions be reduced without impairing nutritional adequacy, affordability and acceptability of the diet? A modelling study to guide sustainable food choices. Public Health Nutrition 2016; 19 (14)2662-2674
  • Vieux F. et al. Dietary changes needed to improve diet sustainability: are they similar across Europe? Eur J Clin Nutr. 2018 Feb 5
  • White R.R. and Hall M. Nutritional and greenhouse gas impacts of removing animals from US agriculture. PNAS. Published online November 13, 2017

(*) Symposium “The role of dairy in sustainable diets”, Sevilla 1 en 2 februari 2018 – georganiseerd door IDF (International Dairy Federation) – https://www.fil-idf.org/