leestijd

Diabetes voeding

Binnen de diabetesbehandeling wordt er niet meer gesproken van een diabetesdieet maar van een voeding voor mensen met diabetes. De basis van diabetes voeding is gezonde voeding volgens de voedingsdriehoek met aandacht voor koolhydraten en vetten.

Banner_Voeding bij diabetes_2014-04

Gezonde voeding volgens de voedingsdriehoek..

De voedingsdriehoek vormt het uitgangspunt van diabetes voeding. De voedingsdriehoek helpt je op weg naar een gezond voedingspatroon. Plantaardige voedingsmiddelen zoals groenten, fruit, peulvruchten, volle graanproducten en kleine hoeveelheden noten, zaden en plantaardige oliën vormen de basis. Deze plantaardige basis vul je verder aan met dierlijke basisproducten zoals melk en melkproducten, ei, vis of gevogelte. Voedingsmiddelen uit de rode zone eet en drink je best niet te vaak en niet te veel. Eet op regelmatige tijdstippen, sla geen maaltijden over, wees matig met zout, zorg voor een gezond lichaamsgewicht en beweeg voldoende.

Passen alle groenten in een diabetes voeding?

Alle groenten zijn toegestaan en variatie is belangrijk. Er wordt aanbevolen om dagelijks minstens 200 g groenten bij de warme maaltijd te eten en een portie rauwkost of soep als tussendoortje of bij de lunch in te schakelen.
De meeste groenten bevatten relatief weinig koolhydraten en kunnen dus zowel bij de broodmaaltijd als bij de warme maaltijd worden ingeschakeld. Er zijn maar enkele groenten die wat meer koolhydraten bevatten en daarom best worden meegeteld bij het samenstellen van de maaltijd (bv. een portie van 150 à 200 g gekookte groenten zoals prei, wortelen, erwten, rode paprika en maïs leveren 1 koolhydraatruilwaarde).
Groenten brengen weinig energie (calorieën) aan en veel essentiële voedingsstoffen zoals vitaminen, mineralen, antioxidanten en andere bio-actieve stoffen. Groenten zijn ook een bron van voedingsvezels die zorgen voor een tragere opname van glucose ter hoogte van de darm en dus ook een gunstig effect hebben op de bloedsuikerstijging.

Passen alle peulvruchten in een diabetes voeding?

Peulvruchten zoals witte, rode, bruine bonen, kikkererwten, gedroogde erwten en linzen leveren meer koolhydraten dan de gemiddelde groentesoort. Ze worden dus best wel meegeteld bij het samenstellen van de maaltijd. Peulvruchten brengen veel essentiële voedingsstoffen aan en zijn ook een goede bron van voedingsvezels. Ze doen de bloedsuiker slechts langzaam stijgen.

Passen alle fruitsoorten in een diabetes voeding?

Omwille van zijn nutriëntdense samenstelling hoort fruit zeker thuis in een diabetesvoeding. Fruit levert enkelvoudige koolhydraten in de vorm van fructose (vruchtensuiker) en/of glucose die een invloed hebben op het bloedsuikergehalte maar brengt daarnaast ook veel essentiële voedingsstoffen aan zoals voedingsvezels, vitaminen, mineralen, antioxidanten en andere bio-actieve stoffen.
Fruit mag echter omwille van zijn aanbreng enkelvoudige koolhydraten niet onbeperkt gebruikt worden. Volgens de richtlijnen van de voedingsdriehoek eet men best dagelijks twee tot drie stukken fruit. In functie van de behandeling (antidiabetica en/of insuline) en de leefstijl van de patiënt moet het gebruik eventueel worden ingepast in een persoonlijk dagschema. Fruit kan dienst doen als tussendoortje, als dessert maar ook als beleg. Alle fruit is toegestaan, maar de voorkeur gaat uit naar vers fruit.

Passen melk en melkproducten in een diabetes voeding?

Melk en melkproducten zoals karnemelk en yoghurt maken deel uit van de voedingsdriehoek en horen dus thuis in een diabetesvoeding. Melk en melkproducten (behalve vaste en halfvaste kaassoorten) brengen van nature ook een beperkte hoeveelheid melksuiker of lactose aan (ongeveer 5 g per 100 ml). Lactose is een disacharide: het bestaat uit glucose en galactose. Hiermee moet rekening worden gehouden met het oog op een goed evenwicht tussen de koolhydraatinname en de werking van de gebruikte medicatie (antidiabetica en/of insuline).
Bij het gebruik van melkproducten met toegevoegde suiker moet dit laatste extra in rekening worden gebracht, zowel voor wat betreft de koolhydraten als de energie (calorieën). Ongesuikerde melkproducten of melkproducten gezoet met kunstmatige zoetstoffen krijgen daarom de voorkeur. Melk en melkproducten brengen belangrijke hoeveelheden essentiële voedingsstoffen aan zoals kwaliteitseiwitten, mineralen (vooral calcium maar ook zink, kalium en magnesium) en vitaminen (vooral vitamine B2 en B12). Magere en halfvolle soorten krijgen de voorkeur. Zij bevatten minder vet en verzadigde vetzuren dan de volle varianten en vette kaassoorten.

Passen alcoholische dranken in een diabetes voeding?

De algemene adviezen voor mensen met diabetes (type 1 en 2) voor alcohol zijn vergelijkbaar met die voor de algemene populatie. Een matig gebruik van maximaal 10 alcoholische consumpties (standaardglazen) per week is aanvaardbaar, met liefst ook enkele dagen zonder alcohol.
Om het gevaar van een hypoglycemie door alcohol te voorkomen, wordt alcohol best gebruikt bij de maaltijd of bij een koolhydraatbevattende snack. Dit advies geldt vooral voor personen behandeld met insuline. Personen die worden behandeld met antidiabetica moeten weten dat er interactie mogelijk is tussen alcohol en bepaalde medicatie met vervelende klachten tot gevolg (bv. flushing of rood worden). 

Bij overgewicht moet het gebruik van alcoholbevattende dranken worden beperkt. Alcohol brengt relatief veel energie aan (1 g alcohol = 7 kcal). Sommige alcoholbevattende dranken kunnen daarnaast ook relatief veel suikers bevatten (bv. sommige bieren, zoete aperitieven, likeuren). Dit kan gewichtstoename in de hand werken. Gezoete alcoholbevattende dranken doen de bloedsuiker snel stijgen en worden daarom best vermeden. Idem dito voor alcoholvrij bier dat meestal niet volledig alcoholvrij is en daarenboven vaak een vrij hoog koolhydraatgehalte bevat. 

Passen koek, snoep en gebak in een diabetes voeding?

Zoetigheden, zowel gesuikerd als gezoet met zoetstoffen, horen thuis in de rode bol en eet je best niet te vaak en niet te veel. De invloed van deze producten op de bloedsuiker hangt af wanneer je ze eet en welke voedingsstoffen ze nog bevatten.

Combineer je suiker of suikerhoudende voedingsmiddelen met een vezelrijke hoofdmaaltijd, worden ze minder snel opgenomen en stijgt de bloedsuiker minder snel. Daarom is het altijd beter om zoetigheden juist na een hoofdmaaltijd, dus als dessert, te nemen.
Bevatten de zoetigheden naast suiker ook eiwitten, vetten, andere koolhydraten en voedingsvezels (bv. een vezelrijke koek). Dan kan de combinatie met dergelijke voedingsstoffen de opname van suiker vertragen. 

Passen honing en siropen in een diabetes voeding?

Honing en siropen horen thuis in de rode bol en eet je best niet te vaak en niet te veel. Op voorwaarde dat de glycemie het toelaat, mag suiker of honing met mate worden gebruiken. Honing bestaat vooral uit fructose en glucose. Stropen bestaan vooral uit glucose. Beide suikers behoren daarmee ook tot de groep van de vrije suikers zoals gewone tafelsuiker. Honing en siroop brengen  ongeveer evenveel energie (calorieën) aan als suiker en leveren geen relevante meerwaarde inzake de aanbreng van essentiële voedingsstoffen zoals vitaminen en mineralen. De aanbeveling voor honing en siroop is dus dezelfde als deze voor suiker.

Drink je beter lightfrisdrank dan gewone frisdrank in een diabetes voeding?

Gesuikerde frisdranken (zij bestaan vooral uit water en suiker) doen de glycemie zodanig snel stijgen dat ze enkel in geval van een hypoglykemie mogen worden gedronken. Lightfrisdranken daarentegen zijn gezoet met kunstmatige zoetstoffen in plaats van met suiker. Zij brengen bijgevolg weinig of geen energie aan en beïnvloeden het bloedsuikergehalte niet. Lightfrisdranken passen daarom ter variatie in een diabetesvoeding. Ze mogen echter niet onbeperkt worden gebruikt. Water blijft de meest aangewezen dorstlesser. 

Passen kunstmatig gezoete voedingsmiddelen in een diabetes voeding?

In de supermarkt vind je een ruim aanbod van producten waarin suiker is vervangen door kunstmatige zoetstoffen zoals lightfrisdranken, lightyoghurt, lightconfituur, kauwgom, chocolade, gebak, koekjes of cake. Let echter wel op met deze producten want het is niet omdat deze producten zogenaamd geen suiker bevatten, dat ze ook geen koolhydraten meer bevatten. Kunstmatig gezoete koekjes, chocolade en dergelijke kunnen daarnaast ook nog veel vet aanbrengen. Bij het gebruik van dergelijke producten moet dus steeds rekening worden gehouden met de energie-, de koolhydraat en de vetaanbreng van het product en niet alleen met het feit of er al dan niet suiker inzit. In geval van twijfel kan het etiket duidelijkheid brengen.

Wat zijn geschikte tussendoortjes voor diabetespatiënten?

Afhankelijk van de medicatie en het gewicht is het al dan niet nodig een koolhydraatbevattend tussendoortje te gebruiken. Doorgaans is een tussendoortje van 1 tot 1,5 koolhydraatruilwaarden aangewezen. De patiënt kan aan de hand van een koolhydraatruilwaardenlijst zelf bepalen welk tussendoortje en hoeveel hij gebruikt. 
Voorbeelden van koolhydraatrijke tussendoortjes: fruit, volkoren beschuit, volkoren/bruin brood belegd met bijvoorbeeld confituur, melkdrank, pudding, vezelrijke koek, gebonden soep, ongebonden soep met beschuit of brood.

Waarop moeten diabetespatiënten letten als ze uit eten gaan?

Diabetes is geen reden om niet meer uit eten te gaan. Er zijn wel een aantal zaken waarmee je best rekening houdt.

  • Kies niet systematisch voor al te vetrijke gerechten om gewichtstoename te vermijden.
  • Alcoholvrije cocktails zijn te mijden. Geef de voorkeur aan een suikerarm en alcoholvrij aperitief zoals tomaten- of groentesap. Verkies je toch een alcoholhoudend aperitief, kies dan voor een glas champagne brut, droge schuimwijn of droge sherry.
  • Hou rekening met koolhydraatbronnen zoals aardappelen en graanproducten (bv. brood, pasta, rijst) en de meeste desserten. Je vindt echter ook koolhydraten in gebonden soepen, gebonden en/of zoete sausen en gepaneerde vlees- en visgerechten.
  • Sommige gerechten brengen maar weinig koolhydraten aan. Desgevallend kan bijvoorbeeld wat extra brood helpen om aan de nodige koolhydraten te komen.
  • Pas indien nodig je insulinedosis of medicatiemoment enigszins aan. Wie buitenshuis eet, neemt dus best ook altijd insuline en/of medicatie en bloedtestmateriaal mee.
  • Ervaring kan een belangrijke rol spelen. Door je bloedglucosewaarden regelmatig te controleren kom je te weten hoeveel koolhydraten je favoriete gerechten bevatten.
  • Wanneer je ergens op bezoek gaat is het niet onbeleefd om aangeboden drank of voedsel te weigeren. Vrienden en familie zullen snel begrip opbrengen voor jouw situatie. Ben je bij vage kennissen of onbekenden, maak er dan ook geen geheim van dat je diabetes hebt. Op die manier zal er ook niet verder worden aangedrongen om iets te eten of te drinken tegen je zin.

.. met aandacht voor koolhydraten en vetten

Mensen bij wie te veel suiker in het bloed is vastgesteld moeten aandacht hebben voor de totale hoeveelheid koolhydraten in hun voeding. Mensen met diabetes type 1 moeten de hoeveelheid insuline afstemmen op hun koolhydraatinname. Mensen met diabetes type 2 die orale diabetesmedicatie nemen, moeten hun koolhydraatinname eerder spreiden over verschillende maaltijden.
Conform de richtlijnen voor gezonde personen moeten ook diabetespatiënten hun inname van verzadigde vetzuren (maximaal 10 energieprocent) en transvetzuren (zo laag mogelijk) beperken.

Referenties
  1. Diabetes Liga vzw, Commissie Voeding. Voedingsprotocol bij diabetes. Gent, 2019: 38. – www.diabetes.be
  2. Overzichtstabel aanbevelingen voeding per leeftijdsgroep – 2014. Beschikbaar via: https://www.gezondleven.be/files/voeding/2014-04-overzichtstabel-aanbevelingen-voeding-per-leeftijdsgroep.pdf. Geraadpleegd 2019 juli 4.

Meer weten over diabetes of andere ziekten?

Diabetes

Diabetes is een groeiend gezondheidsprobleem. De behandeling beoogt een goed geregelde glycemie en de preventie van chronische complicaties op lange termijn.

Diabetes Liga

Diabetes of suikerziekte is een chronische ziekte waarbij het suikergehalte in het bloed te hoog is. Er bestaan evenwel verschillende types.

Ziekte & intolerantie

Soms volstaat gezonde voeding niet en is specifiek voedingsadvies van een diëtist noodzakelijk. Lees meer over voeding bij ziekte en intolerantie.

OP DEZE PAGINA