leestijd

Wat is diabetes?

Diabetes type 2 kent wereldwijd een sterke toename. Diabetes is een chronische ziekte die wordt gekenmerkt door een verhoogd bloedglucosegehalte (hyperglycemie). Behandeling maar ook preventie vergen meer aandacht bij beleidsmakers, gezondheidswerkers en de algemene bevolking.

Diabetes

Diabetes is een chronische ziekte

De inname van koolhydraten via onze voeding, met uitzondering van voedingsvezels en bepaalde oligosacchariden, gaat gepaard met een stijging van de bloedglucose. Bij gezonde personen is het glucosemetabolisme een fijn gereguleerd systeem: een stijging van de glucose wordt opgevangen door de bèta-cellen in de pancreas, die insuline produceren. Bij mensen met diabetes gaat het over een defect in de insulinesecretie, de werking van insuline of beide. Hierdoor kan glucose, afkomstig van koolhydraatbevattende voedingsmiddelen, onvoldoende worden opgenomen in de verschillende cellen om er als energiebron te dienen en ontstaat er een verhoging van het bloedsuikergehalte (hyperglycemie). Men spreekt ook wel van ‘suikerziekte’. Toch is diabetes ook vaak meer dan alleen een verhoogd suikergehalte in het bloed. Op termijn treden ook vaak stoornissen op in het bloedvetgehalte en de bloeddruk. Diabetes gaat daarom gepaard met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, blindheid en nieraantasting.

Er zijn verschillende types van diabetes:

Wat is diabetes type 1

Diabetes type 1 is een auto-immune aandoening waarbij de bètacellen geen of onvoldoende insuline produceren. Het absolute gebrek aan insuline maakt de toediening ervan onontbeerlijk. Deze vorm van diabetes uit zich meestal al op jongere leeftijd (onder 40 jaar). Andere kenmerken die wijzen op diabetes type 1 zijn: plots begin, uitgesproken polyurie, gewichtsverlies en ketonurie.

Wat is diabetes type 2

Diabetes type 2 ontstaat doorgaans door een dubbel probleem. Enerzijds is er een weerstand van het lichaam tegen insuline (insulineresistentie). Anderzijds kunnen de cellen wel nog insuline aanmaken, maar slagen ze er niet meer in de resistentie tegen insuline te compenseren. De evolutie naar diabetes type 2 kan geleidelijk gebeuren, namelijk via periodes van normoglycemie waarbij de hoeveelheid insuline die de pancreas produceert nog volstaat en een stadium van prediabetes waarbij de eerste tekenen van een gestoord glucosemetabolisme blijken. De bloedsuikerresultaten zijn dan verhoogd, maar niet in die mate dat men van diabetes kan spreken. Ook bij prediabetes is er sprake van zowel insulinedeficiëntie als insulineresistentie.

Diabetes type 2 treft vooral volwassenen ouder dan 40 jaar. Diabetes type 2 kan lange tijd asymptomatisch verlopen. De symptomen zijn meestal aspecifiek zoals moeheid, recidiverende infecties en slecht genezende wondjes.

Zwangerschapsdiabetes

Zwangerschapsdiabetes is een gestoorde glucosetolerantie, veroorzaakt door hormonale veranderingen tijdens de zwangerschap, die voor het eerst optreedt of wordt ontdekt tijdens de tweede helft van de zwangerschap, wanneer de insulineresistentie toeneemt en de bèta-cellen niet meer aan de toegenomen vraag naar insuline kunnen voldoen. Het verhoogt het risico op macrosomie, met als gevolg perinatale complicaties als hypoglycemie en geboortetraumata (bv. schouderdystokie, fracturen en perifere zenuwbeschadiging). Ook op langere termijn zijn er mogelijk nadelige effecten voor moeder en kind. Daarom wordt bij zwangerschap een systematische screening naar zwangerschapsdiabetes aanbevolen tussen zwangerschapsweek 24 en 28, tenzij er geen enkele risicofactor aanwezig is. In geval van een sterk verhoogd risico gebeurt screening best meteen. Meestal verdwijnt de gestoorde glucosetolerantie na de zwangerschap. Een jaarlijkse (nuchtere) glycemiescreening en leefstijladvies is belangrijk aangezien vrouwen met zwangerschapsdiabetes 30 tot 60 % kans lopen om na de zwangerschap te evolueren naar type 2 diabetes.

Meer info: www.zoetzwanger.be

Andere vormen van diabetes

Een vierde diabetesklasse omvat alle types die niet in een van de bovenstaande categorieën thuishoren. Bijvoorbeeld diabetes gerelateerd aan mucoviscidose of het gebruik van corticoïden.

Hoe vaak komt diabetes voor?

Diabetes komt steeds vaker voor. Vooral diabetes type 2 kent wereldwijd een sterke toename. De overgrote meerderheid van de diabetespatiënten (meer dan 90 %) lijdt aan diabetes type 2. In België komt diabetes naar schatting voor bij 8 % (1 op 12) van de volwassen bevolking. Tegen 2030 kan dit cijfer oplopen tot 1 op 10 volwassen Belgen. Als gevolg van een lange asymptomatische periode wordt een derde van de mensen met diabetes niet als dusdanig herkend. Meer dan 1 op 3 mensen met diabetes weten dus niet dat ze diabetes hebben. Daarnaast bevindt nog eens 6,5 % van de volwassen bevolking zich in de "grijze zone" met een gestoorde glucose tolerantie (GGT) of zogenaamde prediabetes. Deze groep loopt een aanzienlijk risico om op relatief korte termijn diabetes te ontwikkelen. Nemen we alle cijfers samen, dan blijkt dat ruim 1 miljoen Belgen te hoge bloedsuikerwaarden heeft en dus in aanmerking komt voor preventie en behandeling van diabetes en gerelateerde complicaties.
In tegenstelling tot diabetes type 1 kan diabetes type 2 worden voorkomen, en dit al voor de helft door gezond te leven. Diabetes type 2 is niet langer een ziekte van ouderen. Ook steeds meer jonge mensen worden ermee geconfronteerd. De prevalentie van diabetes type 2 kan erg verschillen naargelang de socio-economische en etnische samenstelling. De prevalentie is bijvoorbeeld twee- tot zesmaal hoger bij personen van Turkse/Marokkaanse origine.

Oorzaken van diabetes

Over het ontstaan en de eigenlijke oorzaken van diabetes is nog niet alles bekend. Er speelt een duidelijke erfelijke factor mee, maar daarnaast kunnen ook andere factoren het ziekteproces in gang zetten of bevorderen.
Bij diabetes type 1 worden meestal antistoffen aangetroffen die onderdelen van bètacellen van de alvleesklier vernietigen. Waarom deze antistoffen ontstaan is nog onduidelijk. Belangrijk om te weten is dat een type 1 diabeet doorgaans zelf niets had kunnen doen of laten om de ziekte te voorkomen. Bij diabetes type 2 ligt het anders. Behalve een manifeste erfelijke factor is er vaak ook een duidelijk verband met leefstijl.

Wat is de rol van leefstijl bij het ontstaan van diabetes?

Het ontstaan van diabetes type 2 wordt bevorderd door verkeerde eet- en leefgewoonten. In de westerse wereld is de toename van diabetes type 2 gecorreleerd met de prevalentie van obesitas.  Overgewicht kan een verminderde insulinegevoeligheid of insulineresistentie in de hand werken. Een verder doorgedreven obesogene omgeving met een toegenomen toegankelijkheid tot goedkope energiedense voedingsmiddelen, dikwijls te weinig tijd om volwaardige maaltijden te bereiden en te nuttigen en regelmatig fysiek actief te zijn, zal verder bijdragen tot deze pandemie. Om deze diabetescrisis in te dijken en de rijzende kosten voor de gezondheidszorg hiervan te beperken, zijn meer preventiemaatregelen nodig.

Krijg ik van suiker diabetes?

Een overmatig gebruik van suiker kan het ontstaan van overgewicht in de hand werken. Maar niet alleen suiker treft schuld. We eten vaak ook te veel vet, nemen te grote porties en te weinig lichaamsbeweging. De combinatie van verschillende factoren werkt overgewicht en eventueel ook diabetes in de hand.

Is diabetes erfelijk?

Erfelijkheid speelt bij diabetes type 1 een veel kleinere rol dan bij diabetes type 2. Of het echt tot diabetes komt, hangt bij diabetes type 2 deels af van leef- en voedingsgewoonten. Over wat diabetes type 1 in gang zet, is minder bekend. 

Wie loopt er een verhoogd risico op diabetes?

Volgende risicogroepen verdienen extra aandacht:

  • personen met een voorgeschiedenis van een gestoorde glycemie (bijvoorbeeld: zwangerschapsdiabetes, stress-hyperglycemie);
  • personen die behandeld worden met bepaalde medicatie (corticoïden, protease-inhibitoren, atypische neuroleptica);
  • personen die lijden aan aandoeningen die diabetes kunnen veroorzaken (pancreaslijden, alcoholisme);
  • Personen van 18-44 jaar die voldoen aan twee van de volgende voorwaarden of personen vanaf 45 jaar die voldoen aan één van volgende voorwaarden:
    • voorgeschiedenis van een bevalling van een baby van meer dan 4,5 kg;
    • diabetes bij eerstegraadsverwanten (moeder/zus/vader/broer);
    • BMI ≥ 25 kg/m² ;
    • buikomtrek > 88 cm bij vrouwen of > 102 cm bij mannen;
  • personen vanaf 45 jaar met kenmerken van het metabool syndroom (het metabool syndroom of insulineresistentiesyndroom wordt gekenmerkt door de combinatie van een gestoorde glycemie, hoge bloeddruk, obesitas en een atherogene dyslipidemie (een lage HDL-cholesterol en een hoog triglyceridengehalte);
  • personen vanaf 65 jaar ongeacht of er bijkomende risicofactoren zijn.

Hoe wordt de diagnose van diabetes gesteld?

De diagnose wordt gesteld na een labo-onderzoek van twee bloedafnames. De bloedafname gebeurt best in nuchtere toestand. Een nuchtere bloedsuikerwaarde (glycemie) hoger of gelijk aan 126 mg/dl wijst op diabetes. Een waarde tussen 100 en 125 mg/dl is twijfelachtig. Men spreekt dan van prediabetes of gestoorde nuchtere glycemie. Bij prediabetes kan je alvast een aantal zinvolle maatregelen nemen: bij overgewicht enkele kilo’s vermageren, gezond eten en regelmatig bewegen. Voorts is het aangewezen de bloedafname na verloop van tijd, bijvoorbeeld na 6 maanden of 1 jaar, te herhalen.

Gezondheidsrisico’s van diabetes op korte en lange termijn

Een slechte of niet behandelde diabetes leidt tot complicaties die zich op korte of op lange termijn kunnen manifesteren.

Complicaties op korte termijn zijn bijvoorbeeld een hypoglycemie, een hyperglycemie en ketoacidose. Een hypo of hypoglycemie betekent een glycemiewaarde lager dan 60 mg/dl en kan symptomen geven zoals: bleek worden, een hongergevoel, beven, slecht zien of sterretjes zien, koud zweten, geen kracht hebben en plotse humeurwisseling ( agressief worden). Een diabetische ketoacidose (DKA) is het gevolg van een chronisch tekort aan insuline waardoor het lichaam in afwezigheid van glucose vetzuren verbrandt als energiebron. Dat leidt tot een verzuring van het lichaam. Zonder behandeling kan een diabetespatiënt hieraan overlijden. DKA is de belangrijkste doodsoorzaak bij kinderen met diabetes.

Een slecht of niet behandelde hyperglycemie kan op lange termijn aanleiding geven tot microvasculaire (retinopathie, nefropathie en neuropathie) en macrovasculaire (perifeer vaatlijden en hartinfarct) complicaties. Diabetespatiënten hebben 2 tot 4 keer meer kans op cardiovasculaire aandoeningen en ongeveer 80 % van de mortaliteit bij mensen met diabetes is te wijten aan cardiovasculaire complicaties.

Hoe verloopt de diabetes behandeling?

Het uitgangspunt van een goede diabetesbehandeling is zowel een goed geregelde glycemie als de preventie van chronische complicaties op lange termijn. Een adequate diabetes behandeling steunt op 4 pijlers die allemaal even belangrijk zijn:

  • voeding;
  • lichaamsbeweging;
  • medicatie;
  • en voorlichting of educatie.

Bij de diagnose van diabetes type 2 moet een aanpassing van de levensstijl (voeding en beweging) trouwens altijd de eerste stap zijn in de behandeling. Wanneer dit onvoldoende blijkt, kan daarnaast ook medicatie nodig zijn. Medicatie, voeding (vooral de hoeveelheid koolhydraten in de voeding) en de mate van lichaamsbeweging beïnvloeden elkaar en kunnen bijgevolg nooit los van elkaar worden beschouwd. Een goed evenwicht tussen medicatie, voeding en lichaamsbeweging is en blijft op elk moment belangrijk.

Referenties
  1. Diabetes in cijfers. Beschikbaar via: https://www.diabetes.be/diabetes-cijfers. Geraadpleegd 2019 juni 26.
  2. Imran SA, Tugwell B, Harris S. Diabetes in primary care: back to basics. Can J Diabetes 2014; 38 (3): 155-156
  3. Classification of diabetes mellitus. Geneva: World Health Organization; 2019. Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO.
  4. American Diabetes Association. Diagnosis and classification of diabetes mellitus. Diabetes Care 2014; 37 (Suppl 1): S81-90
  5. Craig ME, Jefferies C, Dabelea D, Balde N, Seth A, Donaghue KC. Definition, epidemiology, and classification of diabetes in children and adolescents. Pediatr Diabetes 2014; 15 (Suppl 20): 4-17
  6. Diabetes Liga vzw, Commissie Voeding. Voedingsprotocol bij diabetes. Gent, 2019: 59. – www.diabetes.be
  7. Tack CDM, de Koning EJP. Handboek Diabetes Mellitus 2012 (Vol. 4). Utrecht: De Tijdstroom.
  8. Wolfsdorf JI, Allgrove J, Craig ME, Edge J, Glaser N, Jain V, Hanas R. Diabetic ketoacidosis and hyperglycemic hyperosmolar state. Pediatr Diabetes 2014; 15 (Suppl 20): 154-179.
  9. Diabetes Liga vzw, Commissie Voeding. Voedingsprotocol bij diabetes. Gent, 2019: 7. – www.diabetes.be
  10. Ley SH, Hamdy O, Mohan V, Hu FB. Prevention and management of type 2 diabetes: dietary components and nutritional strategies. Lancet 2014; 383 (9933): 1999-2007.
  11. Tack CDM, de Koning EJP. Handboek Diabetes Mellitus 2012 (Vol. 4). Utrecht: De Tijdstroom.

Meer weten over diabetes of andere ziekten?

Ziekte & intolerantie

Soms volstaat gezonde voeding niet en is specifiek voedingsadvies van een diëtist noodzakelijk. Lees meer over voeding bij ziekte en intolerantie.

Diabetes

Diabetes is een groeiend gezondheidsprobleem. De behandeling beoogt een goed geregelde glycemie en de preventie van chronische complicaties op lange termijn.

Diabetes Liga

Diabetes of suikerziekte is een chronische ziekte waarbij het suikergehalte in het bloed te hoog is. Er bestaan evenwel verschillende types.

OP DEZE PAGINA