De voedingswaardetabel lezen en begrijpen

De voedingswaardetabel: verplichte vermelding per 100 g

De voedingswaardedeclaratie is wettelijk verplicht voor alle voorverpakte levensmiddelen die in de Europese Unie op de markt worden gebracht, op basis van Verordening (EU) nr. 1169/2011. Deze verplichting heeft als doel consumenten te informeren over de energetische waarde en de nutritionele samenstelling van voedingsmiddelen.

De verplichte vermelding van de voedingswaarde gebeurt meestal in de vorm van een voedingswaardetabel, maar mag ook achter elkaar in tekstvorm worden meegegeven. De voedingswaardetabel bevat minstens:

• de energetische waarde (uitgedrukt in kJ en kcal);
• het gehalte aan vetten en verzadigde vetzuren;
• het gehalte aan koolhydraten en suikers;
• het gehalte aan eiwitten;
• het gehalte aan zout in gram (= gehalte natrium x 2,5)l;
• eventuele nutriënten waarvoor een voedings- of gezondheidsclaim wordt gemaakt (bv. vitaminen en mineralen).

Daarnaast mag de fabrikant vrijwillig ook het gehalte vermelden van:

• enkelvoudige en meervoudige onverzadigde vetzuren;
• polyolen;
• zetmeel;
• voedingsvezels.  

De vermelding van de voedingswaarde per 100 g of per 100 ml is verplicht en maakt het mogelijk om producten snel en makkelijk met elkaar te vergelijken. Hou hierbij echter ook rekening met hoeveel je van het product gebruikt (gebruikelijke portie). De gebruikelijke portie van een glas melk is bijvoorbeeld 150 ml en van een sneetje kaas ongeveer 30 g.

De voedingswaarde per portie

De voedingswaarde kan ook per portie of per verpakkingseenheid worden weergegeven. Het is belangrijk om hierbij kritisch te blijven, aangezien portiegroottes kunnen verschillen tussen producten en merken. Ontbijtgranen zijn hiervan een goed voorbeeld: porties variëren vaak van van 30 g tot 60 g en soms wordt ook de toevoeging van melk meegerekend.

Laat je ook niet misleiden door de verpakking. De beschreven portie op het etiket kan bijvoorbeeld kleiner zijn dan de portie die is afgebeeld op de verpakking of kan gelden voor één koekje terwijl meerdere koekjes samen zijn verpakt.
 

Voedingswaarde als percentage van de referentie-inname

De energetische waarde en de hoeveelheid vetten, verzadigde vetzuren, koolhydraten, suikers, eiwitten en zout mogen ook worden weergegeven als het percentage van de referentie-innames (RI) zoals vastgelegd in de EU-verordening 1169/2011. Hieronder zijn de wettelijk vastgelegde referentie-innames weergegeven die gelden voor een gemiddelde volwassene:

• energie: 8400 kJ of 2 000 kcal
• totale vetten: 70 g
• verzadigde vetzuren: 20 g
• koolhydraten: 260 g
• suikers: 90 g
• eiwitten: 50 g
• zout: 6 g

Voor vitaminen en mineralen zijn de eenheden en referentie-innames ook wettelijk vastgelegd. De percentages van de referentie-innames mogen per 100 g of 100 ml of per portie of per consumptie-eenheid worden uitgedrukt. Voor vitaminen en mineralen moeten de percentages van de referentie-innames altijd verplicht per 100 g of per 100 ml worden vermeld.
 

Geen onderscheid tussen toegevoegde of van nature aanwezige suikers

De voedingswaardetabel geeft onder ‘suikers’ de som weer van de hoeveelheid van nature aanwezige suikers (bv. fructose en glucose in fruit en lactose in melk) en de hoeveelheid toegevoegde suikers. De voedingswaardetabel maakt geen onderscheid tussen deze twee.

Raadpleeg de lijst van ingrediënten om te achterhalen of er suikers aan het product zijn toegevoegd. De exacte hoeveelheid toegevoegde suikers kan op basis van de etikettering niet altijd worden achterhaald. In tegenstelling tot de Verenigde Staten, die de vermelding van de hoeveelheid toegevoegde suikers verplicht sinds 2016, bestaan er in Europa geen richtlijnen over de etikettering van de hoeveelheid toegevoegde suikers. Toch kiezen sommige fabrikanten er vrijwillig voor om de hoeveelheid toegevoegde suikers in de voedingswaardetabel van hun product te vermelden.
 

Aandachtspunten bij het vergelijken van producten

Vergelijk de voedingswaarde tussen producten op dezelfde basis, namelijk per 100 g of per vergelijkbare portie. Een portie of 100 g van een product afwegen, kan helpen om de voedingswaarde van verschillende producten beter te leren inschatten. Producten vergelijken wordt ook moeilijk als het ene product bijvoorbeeld beter scoort op verzadigd vet maar een ander beter op suikers.
 

Beoordeel het voedingsmiddel niet alleen op basis van de calorieën

Het energiegehalte alleen volstaat niet om de voedingswaarde van een voedingsmiddel te beoordelen. Een product kan calorierijk zijn door een hoog gehalte aan vetten of koolhydraten, maar toch een plaats hebben binnen een evenwichtig voedingspatroon wanneer het weinig verzadigd vet en (toegevoegde) suikers bevat, rijk is aan vezels en belangrijke vitaminen en/of mineralen bevat (bv. noten). De nutriëntenrijkdom is dus eveneens belangrijk bij de beoordeling van de voedingswaarde. Hou er rekening mee dat de voedingswaardetabel nog vaak niets of weinig zegt over het vitamine- en mineralengehalte.

Beoordeel het voedingsmiddel zoveel mogelijk in zijn totaliteit en en vanuit zijn plaats in en bijdrage aan een gezond voedingspatroon conform de richtlijnen van de voedingsdriehoek. Geef ook zoveel mogelijk de voorkeur aan weinig bewerkte producten en voedingsmiddelen met weinig toegevoegde suikers, zout, verzadigd vet en met veel vezels.