14 wettelijke allergenen

De verplichting tot duidelijke allergenenvermelding is vastgelegd in Verordening (EU) nr. 1169/2011. Deze regels gelden voor voorverpakte voedingsmiddelen, maar ook voor niet-voorverpakte voedingsmiddelen, zoals gerechten die worden verkocht in restaurants en kantines. De verschillende Europese lidstaten moeten zelf vastleggen hoe dit moet gebeuren. In België werd deze verplichting verder uitgewerkt via het Koninklijk Besluit van 17 juli 2014. Beide regelgevingen zijn van toepassing sinds 14 december 2014.
 

Welke allergenen moeten verplicht worden vermeld?

Een beperkt aantal allergenen is verantwoordelijk voor het merendeel van de ernstige voedselallergieën. Wanneer één van deze stoffen aanwezig is in een voedingsmiddel, moet dit verplicht worden vermeld.

De 14 wettelijk vastgelegde allergenen zijn:

1. Glutenbevattende granen (tarwe, rogge, gerst, haver en spelt)
2. Schaaldieren en producten op basis van schaaldieren
3. Eieren en producten op basis van eieren
4. Vis en producten op basis van vis
5. Aardnoten (pinda’s) en producten op basis van aardnoten
6. Soja en producten op basis van soja
7. Melk en producten op basis van melk (inclusief lactose)
8. Noten (amandelen, hazelnoten, walnoten, cashewnoten, pecannoten, paranoten, pistachenoten, macadamianoten) en producten op basis van noten
9. Selderij en producten op basis van selderij
10. Mosterd en producten op basis van mosterd
11. Sesamzaad en producten op basis van sesamzaad
12. Zwaveldioxide en sulfieten (in concentraties van meer dan 10 mg/kg of 10 mg/l, uitgedrukt als totaalgehalte aan SO₂)
13. Lupine en producten op basis van lupine
14. Weekdieren en producten op basis van weekdieren (zoals mosselen en oesters)
     

Vermelding van allergenen op het etiket

Bij voorverpakte voedingsmiddelen moeten allergenen duidelijk worden aangegeven in de ingrediëntenlijst. Ze moeten daarbij typografisch worden benadrukt, bijvoorbeeld door vetgedrukte letters, onderlijning of hoofdletters, zodat ze onmiddellijk herkenbaar zijn voor de consument.
 

Allergeneninformatie bij niet-voorverpakte voedingsmiddelen

Ook bij niet-voorverpakte voedingsmiddelen moet informatie over allergenen beschikbaar zijn. Dit geldt voor onder meer bakkerijen, slagerijen, viswinkels, kaaswinkels, supermarkten, horecazaken, school- en bedrijfskantines, ziekenhuizen, frituren en broodjeszaken.

De informatie moet beschikbaar zijn vóór de aankoop, zodat de consument een geïnformeerde keuze kan maken. Dit kan schriftelijk, bijvoorbeeld via menukaarten, borden, affiches of fiches of, onder strikte voorwaarden, mondeling. Wanneer allergeneninformatie mondeling wordt verstrekt, moet er steeds een bekwaam, hiertoe opgeleid personeelslid aanwezig zijn dat correcte en actuele informatie kan geven. Daarnaast moeten duidelijke interne procedures bestaan en moet de consument duidelijk worden gemaakt dat hij of zij de informatie kan opvragen.

Omdat recepten of ingrediënten kunnen wijzigen, is het belangrijk dat consumenten met een allergie worden aangemoedigd om de informatie telkens opnieuw te controleren.
 

Kruisbesmetting en “kan sporen bevatten van …”

Vermeldingen zoals “kan sporen bevatten van …” zijn niet wettelijk verplicht, omdat de wetgeving geen specifieke regels bevat voor allergenen die onbedoeld aanwezig zijn door kruisbesmetting. Wel blijft de algemene verantwoordelijkheid van producenten en verkopers gelden om uitsluitend veilige levensmiddelen op de markt te brengen.

Enkel wanneer de onbedoelde aanwezigheid van allergenen ondanks alle redelijke preventieve maatregelen niet kan worden vermeden, is het aangewezen om de consument hierover te waarschuwen via het etiket. Dergelijke vermeldingen moeten gebaseerd zijn op een reëel en aantoonbaar risico en mogen niet routinematig of louter uit voorzorg worden gebruikt. Overmatig gebruik kan de keuzevrijheid van allergische consumenten beperken en de geloofwaardigheid van allergenenwaarschuwingen ondermijnen.