Voedingsclaims en gezondheidsclaims lezen en begrijpen

Wat zijn voedingsclaims en gezondheidsclaims?

Producenten gebruiken claims om hun voedingsmiddelen positief te positioneren. De wetgeving onderscheidt verschillende soorten claims:

Voedingsclaim

Een voedingsclaim is elke bewering die stelt, suggereert of impliceert dat een voedingsmiddel beschikt over een bijzondere nutritionele eigenschap, vanwege:

• de energie die het aanbrengt (in verlaagde of verhoogde hoeveelheid) of net niet aanbrengt,
• of de nutriënten of andere stoffen die het bevat (in verlaagde of verhoogde hoeveelheid) of net niet bevat.

Voorbeelden zijn “vezelrijk”, “bron van eiwit”, “vetarm” of “zonder toegevoegde suikers”.

Gezondheidsclaim

Een gezondheidsclaim is elke bewering die stelt, suggereert of impliceert dat er een verband bestaat tussen een voedingsmiddelencategorie, een voedingsmiddel of een bestanddeel daarvan en de gezondheid.

De wetgeving onderscheidt verschillende types gezondheidsclaims (2,4):

• Algemene gezondheidsclaims (artikel 13): verwijzen naar het effect van een voedingsstof of voedingsmiddel op normale lichaamsfuncties, waaronder groei en ontwikkeling, fysiologische functies, psychologische en gedragsfuncties, en effecten in het kader van gewichtsbeheersing of afslanken.
  Voorbeeld: “Calcium is nodig voor het behoud van normale botten.”, “IJzer draagt bij tot een normaal zuurstoftransport in het lichaam.”
• Claims over ziekterisicoreductie (artikel 14(1)(a)): geven aan dat de consumptie van een voedingsmiddel, een voedingsmiddelencategorie of een bestanddeel ervan een risicofactor voor het ontstaan van een ziekte kan verminderen. Ze mogen niet suggereren dat een ziekte wordt voorkomen, behandeld of genezen. Een voorbeeld hiervan zijn claims over plantesterolen en -stanolen in relatie tot het cholesterolgehalte.
  Voorbeeld: “Plantensterolen en -stanolen verlagen het cholesterolgehalte in het bloed. Een hoog cholesterolgehalte is een risicofactor voor het ontstaan van coronaire hartziekten.”
• Gezondheidsclaims gericht op kinderen (artikel 14(1)(b)): hebben betrekking op de groei en ontwikkeling van kinderen, zoals claims over de rol van calcium of vitamine D bij de normale ontwikkeling van het beendergestel.
  Voorbeelden: “Vitamine D is nodig voor de normale groei en ontwikkeling van het beendergestel van kinderen.”; “Jodium draagt bij tot de normale groei van kinderen.”
   

Lijst van toegestane voedingsclaims en gezondheidsclaims

Voedings- en gezondheidsclaims mogen alleen worden gebruikt als ze zijn opgenomen op de Europese lijst van goedgekeurde claims. Bovendien is het gebruik van deze toegestane voedingsclaims en gezondheidsclaims aan strikte voorwaarden gebonden.

Een voedingsmiddel mag bijvoorbeeld enkel ‘zoutarm’ worden genoemd wanneer het voldoet aan de wettelijk vastgelegde drempelwaarden (in dit geval niet meer dan 0,12 mg natrium). Gezondheidsclaims over vitaminen en mineralen mogen dan weer enkel worden gebruikt wanneer het product minstens 15% van de referentie-inname per 100 g of per portie aanbrengt. Ook de bewoordingen van voedingsclaims en gezondheidsclaims zijn strikt gereglementeerd om te voorkomen dat de claim al te vrijelijk zou worden omschreven.
 

Wetenschappelijke beoordeling door EFSA

De wetenschappelijke onderbouwing van gezondheidsclaims wordt beoordeeld door de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA). EFSA evalueert claims op basis van drie kernvragen (3):

1. Is de voedingsstof voldoende specifiek gedefinieerd om wetenschappelijk te kunnen worden beoordeeld?
2. Is het gezondheidseffect voldoende specifiek gedefinieerd en daadwerkelijk relevant en gunstig voor de gezondheid?
3. Kan er op basis van het beschikbare bewijs een oorzakelijk verband worden aangetoond tussen de consumptie en het geclaimde effect?

Door deze strenge beoordeling werden al veel claims afgekeurd. Generieke claims over voedingsvezels, of volledige productcategorieën zoals melk, fruit en groenten werden niet toegelaten wegens onvoldoende specificiteit. Ook gezondheidsclaims rond pre- en probiotica werden in de meeste gevallen afgewezen, voornamelijk omdat de gebruikte micro-organismen niet voldoende specifiek waren gedefinieerd. Gezondheidsclaims die wel op een positief advies konden rekenen zijn onder meer claims over vitaminen en mineralen, plantensterolen en -stanolen en levende culturen in yoghurt.
 

Voedingsclaims mogen niet misleiden

Voedingsclaims mogen niet misleidend zijn of inspelen op vanzelfsprekendheden binnen een productcategorie. Zo kan een claim als “suikervrije mayonaise” de indruk wekken dat het product gezonder is dan andere mayonaises, terwijl suiker geen onderdeel is van het basisrecept. Dergelijke claims kunnen de perceptie van de consument vertekenen zonder een wezenlijk nutritioneel verschil aan te geven.
 

Voedingsclaims maken een product niet gezond

De aanwezigheid van een voedings- of gezondheidsclaim leidt vaak tot een overschatting van de gezondheidswaarde van een product. Een claim maakt een ongezond product niet per se gezond. Een koek blijft een koek, ook wanneer deze wordt aangeprezen als “bron van vitamine B1” of “vezelrijk”. Bovendien kunnen bijvoorbeeld ook vezelrijke ontbijtgranen nog veel toegevoegde suikers bevatten.

Claims hebben doorgaans betrekking op één specifiek nutriënt en zeggen niets over het globale nutritionele profiel of de plaats van het product binnen een gezond voedingspatroon.
 

Een voedingsclaim betekent niet dat je er meer van mag eten

Producten die als “vetvrij”, “suikervrij” of “light” worden gepositioneerd, zijn niet automatisch caloriearm of geschikt voor onbeperkte consumptie. De term “light” betekent wettelijk dat het product minstens 30% minder bevat van een bepaalde component (vet, suiker of energie) in vergelijking met een referentie-product, maar zegt niets over de absolute voedingswaarde.

Zo kunnen light-chips nog steeds energierijk zijn en kan een suikervrije chocoladewafel veel (verzadigd) vet bevatten. Vergelijken met het gangbare product blijft essentieel om de werkelijke betekenis van een claim te beoordelen.
 

Beoordeel het voedingsmiddel in zijn totaliteit

Voedings- en gezondheidsclaims houden geen rekening met het globale nutritionele profiel van het voedingsmiddel. De claims hebben vaak betrekking op slecht één voedingsstof in het voedingsmiddel. Maak daarom geen keuzes louter op basis van voedingsclaims en gezondheidsclaims. Beoordeel het product in zijn totaliteit en op basis van zijn plaats in de voedingsdriehoek.