leestijd

Global Burden of Disease: voedingsprioriteiten voor gezonde levensjaren

Gezond eten redt levens. Dat is intussen genoegzaam bekend en werd opnieuw bevestigd door recente resultaten van de grootschalige ‘Global Burden of Disease’-studie. Ter preventie van voedingsgerelateerde chronische aandoeningen schuiven zij de volgende voedingsprioriteiten naar voor: meer volle granen, groenten, fruit, noten en zaden eten en de inname van zout verminderen.

Wereldkaart

Voedingsrisicofactoren

Op basis van epidemiologisch onderzoek is bekend dat bepaalde eetgewoonten het risico op chronische niet-overdraagbare aandoeningen zoals hart- en vaatziekten, diabetes en darmkanker beïnvloeden. De ‘Global Burden of Disease’-studie heeft het gebruik van belangrijke voedingsgroepen en nutriënten in 195 landen bij volwassenen vanaf 25 jaar geëvalueerd en de impact van hun suboptimale inname tussen 1990 en 2017 op de mortaliteit en morbiditeit door niet-overdraagbare aandoeningen gekwantificeerd. Er werden 15 voedingsrisicofactoren geselecteerd (Tabel 1).

Tabel 1 - Onderzochte voedingsrisicofactoren in de 'Global Burden of Disease'-studie

Voedingsrisicofactor

Optimaal niveau van inname*
(optimale range)

Voeding met weinig fruit (excl. fruitsap)

250 g (200-300) per dag

Voeding met weinig groenten
(excl. groentesap, aardappelen, gezouten en
gepekelde groenten)

360 g (290-430) per dag

Voeding met weinig peulvruchten

60 g (50-70) per dag

Voeding met weinig volle granen

125 g (100-150) per dag

Voeding met weinig noten en zaden

21 g (16-25) per dag

Voeding met weinig melk
(excl. plantaardige drinks)

435 g (350-520) per dag

Voeding met veel rood vlees

23 g (18-27) per dag

Voeding met veel bewerkt vlees

2 g (0-4) per dag

Voeding met veel gesuikerde frisdranken

3 g (0-5) per dag

Voeding met weinig vezels

24 g (19-28) per dag

Voeding met weinig calcium

1250 mg (1000-1500) per dag

Voeding met weinig visvetzuren EPA en DHA

250 mg (200-300) per dag

Voeding met weinig poly-onverzadigde
vetzuren (omega 6-vetzuren)

11 energie% (9-13)

Voeding met veel transvetzuren

0,5 energie% (0-1)

Voeding met veel natrium

3 g (1-5) per dag

*het niveau van risicoblootstelling dat het risico van alle oorzaken van overlijden minimaliseert

De voeding is globaal suboptimaal

Globaal was de inname van bijna alle gezonde voedingsmiddelen en nutriënten in 2017 suboptimaal. De grootste kloof tussen de huidige inname en de in het onderzoek beschouwde optimale inname werd gezien bij noten en zaden, melk en volle granen met respectievelijk maar 12, 16 en 23 % van de optimale inname.
De dagelijkse inname van ongezonde voedingsmiddelen en nutriënten overschreed globaal de optimale inname. Gesuikerde frisdranken en bewerkte vleeswaren overschreden de optimale inname met elk ongeveer 90 %, zout met 86 %  en rood vlees met 18 %. De cijfers per regio variëren maar vertonen doorgaans dezelfde knelpunten.

Impact op vroegtijdig overlijden en verloren levensjaren

In 2017 bleken voedingsrisicofactoren volgens het onderzoek globaal verantwoordelijk voor 11 miljoen vroegtijdige overlijdens of 22 % van alle overlijdens en voor 255 DALY’s (‘Disability Adjusted Life Years’ of levensjaren die verloren gaan of gepaard gaan met ziekte) of 15 % van alle DALY’s bij volwassenen. 45 % van de voedingsgerelateerde overlijdens en 70 % van de voedingsgerelateerde DALY’s betroffen volwassenen jonger dan 70 jaar.
Hart- en vaatziekten waren de belangrijkste oorzaak van voedingsgerelateerde overlijdens en DALY’s (10 miljoen overlijdens en 207 miljoen DALY's) gevolgd door kanker (ruim 913.000 overlijdens en 20 miljoen DALY’s) en diabetes type 2 (bijna 339.000 overlijdens en 24 miljoen DALY’s).

Een klein aantal voedingsrisicofactoren heeft een grote impact

Een hoge inname van natrium, een lage inname van volle granen en een lage inname van fruit waren globaal en in vele landen de belangrijkste voedingsrisicofactoren voor overlijden en DALY’s. Zij waren samen verantwoordelijk voor meer dan 50 % van de voedingsgerelateerde overlijdens en 66 % van de DALY’s.
Op basis van deze onderzoekgegevens is ook nagegaan welke voedingsrisicofactoren vooral van invloed zijn op de cardiovasculaire mortaliteit in de Europese regio. In West-Europa bestond de top vijf in 2016 uit te weinig volle granen, noten, zaden en groenten eten en te veel natrium en te weinig omega 3-visvetzuren innemen (tabel 2).

Tabel 2: Impact van voedingsfactoren op het aantal overlijden door cardiovasculaire aandoeningen in 2016 in West-Europa in dalende volgorde van belang.

 

Voedingsfactor

1

Voeding met weinig volkoren granen

2

Voeding met weinig noten en zaden

3

Voeding met weinig groenten

4

Voeding met veel natrium

5

Voeding met weinig omega 3-visvetzuren (EPA en DHA)

6

Voeding met weinig fruit

7

Voeding met weinig peulvruchten

8

Voeding met weinig vezels

9

Voeding met weinig poly-onverzadigde vetzuren

10

Voeding met veel bewerkt vlees

11

Voeding met veel transvetzuren

12

Voeding met veel gesuikerde frisdranken

 In het verleden heeft het voedingsbeleid vooral gefocust op zout, suiker en vet. De onderzoekers raden aan om meer te focussen op waar we nog te weinig van eten (volle granen, fruit, groenten, noten en zaden en omega 3-visvetzuren) in plaats van op waar we minder van moeten eten. Met deze aanpak kan mogelijk meer gezondheidswinst worden geboekt.

Beperkingen van het onderzoek

Hoewel deze bevindingen indicaties geven, moet er rekening worden gehouden met bepaalde beperkingen van het onderzoek. Er zijn bijvoorbeeld niet overal goede gegevens beschikbaar, er worden uiteenlopende definities van voedingsrisicofactoren in verschillende studies gebruikt, er kunnen bijkomende effecten van ondervoeding of obesitas meespelen of gecombineerde effecten van voedingsfactoren waarmee geen rekening werd gehouden.  

Global Burden of Disease-studie

De Global Burden of Disease (GDB)-studie volgt op in welke mate de gezondheid wereldwijd in de tijd evolueert. Deze studie wordt gecoördineerd door het Amerikaanse ‘Institute for Health Matrics and Evaluation’.

Referenties
  1. GDB 2017 Diet Collaborators. Health effects of dietary risks in 195 countries, 19902017: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017. Published online  April 3, 2019 – www.thelancet.com
  2. Meier T. et al. Cardiovascular mortality attriutable to dietary risk factors in 51 countries in the WHO European Region from 1990 to 20156: a systematic analysis of the Global Burden of Disease Study. Eur J Epidem 2019; 34: 3755
  3. Institute for Health Matrics and Evaluation http://www.healthdata.org/

Meer weten?

Groenten en fruit

Voldoende groenten en fruit eten is een lekkere gezonde keuze. Ze zijn rijk aan voedingsstoffen en verlagen het risico op diverse chronische ziekten.

Meer plantaardig eten: hoe doe je dat?

Meer plantaardig eten, hoe doe je dat eigenlijk? We vertalen deze boodschap met praktische tips. Lees het concreet advies hier.

OP DEZE PAGINA