Mineralen en vitaminen tijdens de zwangerschap

Tijdens de zwangerschap zijn de nutritionele behoeften enigszins verhoogd. Tabel 1 biedt een overzicht van de aanbevolen dagelijkse inname voor zwangere vrouwen en bij borstvoeding.

Foliumzuur via suppletie

Ter preventie van aangeboren afwijkingen aan de hersenen en het ruggenmerg (neurale buisdefecten zoals spina bifida of open ruggetje) wordt ten tijde van de bevruchting en tijdens de eerste 3 maanden van de zwangerschap een supplement van 0,4 mg foliumzuur per dag aanbevolen.

Foliumzuur zorgt voor de bloedaanmaak en bevordert de ontwikkeling van het centraal zenuwstelsel van het kind. Bij een verhoogd risico op een open ruggetje zal de arts tot 4 mg per dag voorschrijven.

Aangezien het moeilijk is om het moment van conceptie te bepalen, wordt best met een supplement gestart zodra men denkt aan zwanger worden of op het moment dat men stopt met voorbehoedsmiddelen. Wanneer een zwangerschap op zich laat wachten is het goed om dit supplement te blijven nemen. Dergelijke dosis houdt geen gevaren in. 
 

Vitamine D via suppletie

Meer dan de helft van de bevolking zou tekorten aan vitamine D vertonen. Een tekort aan vitamine D komt ook bij zwangere vrouwen frequent voor. Dat kan ernstige gevolgen hebben voor het kind: groeivertraging en skeletafwijkingen.

Tijdens de zwangerschap en tot men stopt met borstvoeding te geven wordt daarom, los van de inname van vitamine D via de voeding en de blootstelling aan zonlicht, een voedingssupplement aanbevolen van 10 µg per dag en bij hoog risicogroepen (bv. donker huidtype, gesluierde vrouwen) van 20 µg per dag.
 

IJzer

Vrouwen in de vruchtbare leeftijd en vooral ook zwangere vrouwen lopen meer risico op een ijzerdeficiëntie. IJzertekort leidt tot uitputting van de ijzerreserves en tot anemie. Anemie is een veel voorkomend probleem tijdens de zwangerschap. Een ernstig ijzertekort kan leiden tot bloedarmoede wat op zijn beurt kan leiden tot zuurstoftekort voor de foetus. Dit kan de normale groei en ontwikkeling verstoren. Hoewel de ijzerbehoefte bij zwangerschap (15 mg per dag ) niet hoger is dan voor jonge vrouwen in de vruchtbare leeftijd vergt de ijzerinname extra aandacht via voedingsadvies.

Een gevarieerde en evenwichtige voeding conform de algemene voedingsaanbevelingen met veel groenten en fruit (vitamine C bevordert de opname van ijzer) kan doorgaans volstaan. Vegetariërs en veganisten moeten erop toekijken dat zij vlees volwaardig vervangen.

Bij sommige zwangere vrouwen kan een ijzersupplement onder medische begeleiding aangewezen zijn. Suppletie is slechts aanbevolen bij hemoglobinewaarden onder de 11 g/dl in het eerste trimester en onder de 10.5 g/dl op 28 weken. Routinematig ijzerpreparaten innemen wordt afgeraden omdat het geen bijkomende voordelen biedt en er een verhoogd risico is op vervelende bijwerkingen.

Ijzer in de voeding
 

Jodium

Veel zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, kampen met een suboptimale inname van jodium. Tijdens de zwangerschap en bij borstvoeding is de behoefte verhoogd van 150 naar 200 µg jodium per dag. Een jodiumdeficiëntie kan het risico op doodgeboorte, miskramen en congenitale afwijkingen verhogen. Bij een ernstig tekort tijdens het foetale leven en/of tijdens de eerste drie levensjaren van het kind kan er een groeivertraging van de hersenen optreden. Dat kan gevolgen hebben voor de intellectuele ontwikkeling van het kind en zelf leiden tot een onomkeerbare mentale retardatie.

Goede jodiumbronnen in de voeding zijn melkproducten, vis, eieren en bakkersbrood (via gejodeerd zout). Plantaardige drinks bevatten weinig of geen jodium, tenzij het eraan is toegevoegd. De algemene aanbeveling is om zo weinig mogelijk zout te gebruiken, maar als men zout gebruikt, dan de voorkeur te geven aan gejodeerd zout.

In geval van een tekort kan een jodiumsuppletie nodig zijn onder begeleiding van een arts.

Jodium in de voeding
 

Calcium

Voldoende calcium innemen via de voeding is belangrijk voor de botontwikkeling van het kind en het behoud van de botmassa van de moeder. De calciumbehoefte ligt niet hoger bij zwangerschap maar de calciuminname vraagt extra aandacht omdat de gemiddelde calciuminname al bij veel vrouwen onder de aanbeveling blijft. Melkproducten zijn onze belangrijkste voedingsbron van calcium. Vrouwen die weinig of geen zuivel nemen moeten een beroep doen op producten die verrijkt zijn met calcium.

Brengt een voeding zonder zuivel voldoende calcium aan? 

Vitamine B12

Bij tekort aan vitamine B12 is er meer vroeggeboorte en ontwikkelingsstoornissen of spontane abortus. Vitamine B12 wordt enkel door voedingsmiddelen van dierlijke oorsprong aangebracht zoals vlees, vis, melkproducten en eieren. Wie dit zeer weinig of niet gebruikt, is aangewezen op vitamine B12-suppletie.

Vitamine B12: onmisbaar voor jong en oud
 

Let op voor te veel vitamine A 

Tijdens de zwangerschap stijgt de vitamine A-behoefte met 50 µg per dag (van 650 naar 700 µg) door een verhoogde behoefte van de foetus. Vitamine A is noodzakelijk voor de ontwikkeling van de ogen. Maar anderzijds kan een te hoge inname van vitamine A de kans op aangeboren afwijkingen (vooral ter hoogte van het aangezicht) verhogen. Een inname van meer dan 3000 µg vitamine A kan teratogeen zijn. Dit gevaar stelt zich echter niet voor bèta-caroteen. 

De licht verhoogde behoefte kan gemakkelijk via een normale voeding worden aangevuld. Vitamine A zit in eidooiers (ongeveer 90 µg vitamine A in een ei), kaas en andere volle zuivelproducten (ongeveer 55 µg in een sneetje (20 g) kaas type Gouda of een glas (150 ml) volle melk) en vette vis (ongeveer 33 µg per 100 g). Het wordt ook toegevoegd aan smeer- en bereidingsvet. Provitamine A (carotenoïden waaronder bèta-caroteen), aanwezig in groene, gele en oranje groenten en fruit, zet het lichaam gedeeltelijk om in vitamine A.

Zwangere vrouwen en vrouwen die zwanger willen worden, mijden toch best vitamine A-rijke producten zoals lever (ongeveer 10.000 µg vitamine A per 100 g) en leverproducten zoals paté (ongeveer 6000 µg per 100 g) en voedingssupplementen met vitamine A. De voorgeschreven dagdosis aan vitamine A mag niet overschreden worden en voorzichtigheid is dus geboden. Indien je vitaminesupplement gebruikt, vraag je best advies aan je begeleidende arts.