Verse en lokale voeding in de zorg: lessen uit het ZoBio-project

ZoBio voor meer waardering van voedsel

Het ZoBio-project brengt zorgkeukens en lokale biolandbouwers samen met als doel opnieuw meer verse en seizoensgebonden producten en recepturen op het menu brengen in zorginstellingen. Na twee jaar projectwerking zijn de conclusies positief: meer variatie op het bord, meer voedingsbeleving en eetplezier bij bewoners en patiënten en meer voeling, betrokkenheid en waardering tussen zorgcateraars en lokale landbouwers. De toenemende vraag naar duurzamer koken en aankopen is hierbij ook een belangrijke stimulans.
 

Wat is het ZoBio-project? 

ZoBio werd begin 2024 opgestart als pilootproject en uitgevoerd door de partnerorganisaties BioForum vzw, Instituut voor Landbouw, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) en Flanders’FOOD. Ook het NuHCas-newerk (Nutrition Health Care System) werd sterk betrokken als expertisecentrum dat kennis rond voeding, gezondheid en zorg samenbrengt.

Binnen het project werden vijf zorginstellingen en zeven bioboeren samengebracht en begeleid in hun lokaal samenwerkingstraject. De bioboeren leverden (rechtstreeks) verse bioproducten aan de keuken van de zorginstelling, al dan niet via een tussenstap om eerst te wassen en te versnijden. Alles gebeurde in gelijkwaardigheid en overleg. 

Tijdens een slotevent eind 2025 werden de successen en lessen uit het project gedeeld en gebundeld in de brochure ZoBio: bio in de zorg, dat doe je zo. Vanaf 2026 krijgt het project een vervolg met ZoBio 2.0. Binnen dat vervolgproject worden zorgkeukens verder ondersteund om lokale en biologische producten nog meer duurzaam te integreren in hun werking. 
 

Wat kunnen we leren uit het ZoBio-project?

Creëer stapsgewijs draagvlak 

De aanpak veranderen in keukens is niet altijd vanzelfsprekend. Uit het ZoBio-project bleek dat de oorspronkelijke mentale drempels bij keukenmedewerkers vaak niet zo groot zijn als gedacht. Het is belangrijk dat er stapsgewijs draagvlak wordt gecreëerd doorheen de hele organisatie. Wanneer de keuken mee is in het verhaal en zich gesteund voelt van bestuur tot patiënt, dan zorgt werken met verse (bio)groenten niet per se voor meer werk, maar wel voor meer voldoening bij de keukenmedewerkers.

Leer elkaar(s werking) kennen

Elkaars werking wordt pas helemaal concreet bij een bedrijfsbezoek. Toon boeren hoe een keuken werkt (bv. hoe verloopt de menuplanning en hoe flexibel is die, welke mogelijkheden zijn er voor opslag, wassen en versnijden) en ga met keukenmedewerkers op bezoek op het veld.

Bioboeren telen vaak andere variëteiten met meer uitgesproken smaken dan wat zorgkeukens gewend zijn. Laat proeven van en experimenteren met de gewassen op het veld (bv. vergeten groenten, groenlof in plaats van witloof, tomaten in verschillende kleuren en smaken).

Het veld en weersomstandigheden bepalen ook wanneer iets oogstklaar en beschikbaar is, bijvoorbeeld weinig of net zeer veel pompoenen. Door veldmomenten op verschillende momenten in het jaar te organiseren krijgt de keukenorganisatie steeds meer voeling met het veld en teeltplanning en leert het hier ook meer flexibel mee omgaan. 

Streef naar zo min mogelijk voedselverlies

Bijvoorbeeld  door van venkel ook een deel van het loof te oogsten en te verwerken tot pesto, door rucola met gaatjes te verwerken tot pesto, door ook gekke groenten zoals kleine wortelen en kromme komkommers te bereiden.

Rechtstreekse samenwerking hoeft niet duur(der) te zijn

In alle samenwerkingsverbanden binnen het project ZoBio bleek prijs goed mee te vallen. Boeren kunnen aangeven welke teelten het meest voordelig zijn en op welk moment. Bepaalde teelten in de piek van het seizoen zijn voordeliger.

Start kleinschalig

Projecten zoals ZoBio vragen tijd om te groeien. Kleinschalig starten laat toe om ervaring op te bouwen, afspraken bij te sturen en draagvlak te versterken. Dat zorgt soms voor de nodige uitdagingen, maar de voldoening maakt meestal veel goed.

Meer informatie en inspirerende verhalen 

www.bioforum.be/zobio