leestijd

Vis en gezondheid

Vis heeft belangrijke gezondheidstroeven, in het bijzonder ook vette vis. Wat is bewezen en wat vergt bijkomend onderzoek?

Banner_Omega3vetzuren_2011-04

Vis is hartvriendelijk

Een portie vis eten per week is geassocieerd met een lagere risico op coronaire hartziekten en beroerte. Dit heeft waarschijnlijk te maken met de aanwezigheid van EPA en DHA in vis. EPA en DHA dragen bij tot een normaal triglyceridengehalte, een normale bloeddruk en de normale werking van het hart. Er zijn ook aanwijzingen dat ze anti-inflammatoire effecten hebben en de endotheelfunctie verbeteren. Vaker vis eten per week lijkt geen verdere risicoverlaging van coronaire hartziekten op te leveren.

Wat met schaal- en schelpdieren?

Schaal- en schelpdieren zijn qua voedingswaarde vergelijkbaar met magere vis. Het cholesterolgehalte van vis bedraagt gemiddeld 60 mg per 100 g. Het cholesterolgehalte in schaal- en schelpdieren verschilt naargelang de soort. Vooral garnalen bevatten gemiddeld iets meer cholesterol en/of zout maar weinig vet en verzadigd vet. Het is vooral de inname van te veel verzadigde vetzuren dat het cholesterolgehalte in het bloed kan verhogen en hiermee mogelijk ook het risico op hart- en vaatziekten. 100 g grijze gekookte garnalen brengt 165 mg cholesterol, 1,6 g vet en 0,8 g verzadigd vet aan. Volgens de voedingsaanbevelingen mag men gemiddeld in totaal 300 mg cholesterol, 70 g vet en 20 g verzadigd vet per dag innemen. Schaal- en schelpdieren mogen dus ook ter afwisseling op het menu worden gezet. Zij brengen naast cholesterol ook interessante voedingsstoffen aan zoals onverzadigde vetten, eiwitten, vitaminen en mineralen zoals jodium en selenium.

Schaal- en schelpdieren         

Cholesterolgehalte per 100 g   

Oesters

45 mg

Gekookte krab

67 mg

Rivierpaling

88 mg

Gekookte zeekreeft

118 mg

gekookte mosselen

59 mg

Gekookte grijze garnalen

165 mg

Heeft vis nog andere gezondheidseffecten?

Er wordt gezegd dat vis eten ook een gunstig effect zou hebben op onder meer kanker, artritis, depressie, gedragsstoornissen, het behoud van cognitieve functies op oudere leeftijd en het tegengaan van degeneratieve aandoeningen zoals de ziekte van Alzheimer maar dat is nog niet wetenschappelijk bewezen. Naast de visvetzuren spelen hier mogelijk ook andere nutriënten in vis een rol. Eenduidige bewijzen voor concrete voedingsaanbevelingen hierover ontbreken nog.

Kan ik even goed omega 3-supplementen nemen?

Of het gunstige effect van vis volledig toe te schrijven is aan de visvetzuren en dus ook met visoliesupplementen kan worden bekomen, is nog niet eenduidig vastgesteld.
Vis levert in tegenstelling tot visoliesupplementen nog andere waardevolle nutriënten zoals eiwitten, andere onverzadigde vetzuren dan EPA en DHA, vitamine D, vitamine B12, selenium en jodium. Zij kunnen ook een gunstige rol spelen. Mogelijk is er sprake van een synergetisch effect van de nutriënten in vis dat verder reikt dan alleen het effect van EPA en DHA.
Zoals andere supplementen mogen omega 3-vetzuursupplementen alleen in overleg met de arts worden genomen. Zowel de samenstelling als de dosis zijn belangrijke aandachtspunten rekening houdend met het beoogde effect en de medicatie die men neemt.
Alfalinoleenzuur, vooral aanwezig in lijnzaad, walnoten, sojabonen en koolzaadolie, wordt in het lichaam omgezet tot EPA en DHA maar de conversie is weinig efficiënt. Daarom mag alfalinoleenzuur niet zomaar worden beschouwd als een vervanging voor EPA en DHA. Dit blijkt ook uit het feit dat er aparte voedingsaanbevelingen zijn voor alfalinoleenzuur enerzijds en EPA en DHA anderzijds.

Mag ik vis combineren met spinazie?

Vis, schaal- en schelpdieren kunnen zonder probleem met nitraatrijke groenten worden gecombineerd. Uit voorzorg is het wel raadzaam om deze combinatie niet aan kwetsbare groepen zoals baby’s, zwangere vrouwen, nierpatiënten, patiënten met bacteriële infecties en mensen met een chronisch zuurstofgebrek voor te schotelen.
Nitraatrijke groenten werden lange tijd beschouwd als mogelijk schadelijk voor de gezondheid. Nitraat dat van nature voorkomt in groenten is op zich niet schadelijk. Het wordt voor een groot deel via de nieren uitgescheiden. Een deel wordt omgezet tot nitriet dat in de maag samen met eiwitten uit vis mogelijk kankerverwekkende nitrosamines zou kunnen vormen. Epidemiologische studies hebben echter geen aanwijzingen gevonden voor een dergelijk gevaar voor de gezondheid. Bovendien gaat een inname van nitraat via groenten samen met een inname van bioactieve stoffen waaronder vitamine C die de vorming van nitrosamines tegengaan.
De Europese autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) heeft op basis van een grondige risicoanalyse besloten dat de kans zeer twijfelachtig is dat een hoge inname van nitraat via onder meer nitraatrijke groenten aanleiding geeft tot een hoger gezondheidsrisico. De afweging van de risico’s versus de voordelen toont aan dat de positieve gezondheidseffecten van nitraatrijke groenten als onderdeel van een gevarieerde voeding ruimschoots overwegen en dat het geen probleem is om vis en spinazie samen te eten.

Een keer per week vis eten is veilig

Er wordt aanbevolen om een keer per week vis te eten, ook vette vis. Dat houdt geen gevaar in voor de volksgezondheid. Probeer ook af te wisselen tussen verschillende soorten vis.
Door milieuverontreiniging kunnen er ongewenste stoffen zoals zware metalen (kwik), dioxines, PCB’s en pesticiden voorkomen in vis. Zelfgevangen vis uit verontreinigd water, roofvissen zoals haaien en zwaardvissen hebben het meest last van vervuiling. Maar zij worden bij ons weinig of niet gegeten. Vette vissoorten kunnen ook meer contaminanten bevatten dan magere, omdat die in het vet worden opgeslagen.
Dankzij de toepassing van strikte controlemechanismen door de overheid - in het bijzonder het Voedselagentschap of FAVV -  is vis die je in de winkel koopt veilig. De gemeten waarden liggen onder de veiligheidsnormen. De gezondheidsvoordelen van de aanbevolen visconsumptie wegen zwaarder door dan mogelijke gezondheidsrisico’s door de aanwezigheid van ongewenste stoffen.

Vis eten als je zwanger bent

Vis, schaal- en schelpdieren kunnen besmet raken met listeria, een bacterie die vooral gevaarlijk is voor zwangere vrouwen en ouderen. Zij kunnen daarom beter geen rauwe of onvoldoende gegaarde vis, voorverpakte gerookte of gemarineerde vis eten, zoals gerookte zalm, forel, paling of makreel. Bij verhitting wordt listeria gedood.

Referenties
  1. Belgische voedingsmiddelentabel. www.internubel.be (geraadpleegd op 25 januari 2018)
  2. Verordening (EU) Nr. 1924/2006 van 20 december 2006 inzake voedings- en gezondheidsclaims voor levensmiddelen en Verordening (EU) Nr. 1169/2011 van 25 oktober 2011 betreffende de verstrekking van voedselinformatie aan consumenten.
  3. Hoge Gezondheidsraad. Voedingsaanbevelingen voor België - 2016. Brussel: HGR; 2016. Advies nr. 9285
  4. Vlaams Instituut Gezond Leven. Voedingsdriehoek - https://www.gezondleven.be/themas/voeding/voedingsdriehoek/vis (geraadpleegd 25 januari 2018)
  5. Vlaams Instituut Gezond Leven (2017) Onderbouwing inhoudelijke visie voeding en gezondheid. Achtergronddocument bij vernieuwde richtlijnen en visuele voorstelling van de voedingsdriehoek. Laken (Brussel), Online: gezondleven.be
  6. Gezondheidsraad. Richtlijnen goede voeding 2015. Den Haag: Gezondheidsraad, 2015; publicatienr. 2015/24
  7. Mozaffarian D. Dietary and Policy Priorities for Cardiovascular Disease, Diabetes and Obesity: A Comprehensive Review. Circulation, 2016;133(2):187-225
  8. Coene I. Omega 3-vetzuren in de voeding. Een check-up. Nutrinews december 2011 - ook te raadplegen via www.nice-info.be>nutrinews.
  9. C.H.S. Ruxton. The benefits of fish consumption. Nutrition Bulletin 2011; 36: 6-19
  10. Opinion of the Scientific Panel on Contaminants in the Food chain on a request from the European Commission to perform a scientific risk assessment on nitrate in vegetables. The EFSA Journal (2008) Journal number, 689, 1-79
  11. Sioen I. Nutritioneel-toxicologisch onderzoek bij visconsumptie. Twee keer per week vis eten is gezond. Nutrinews december 2007 – ook te raadplegen via www.nice-info.be > Nutrinews
  12. Galle M. Gezond eten als je zwanger bent. Nutrinews juni 2017 – ook te raadplegen via www.nice-info.be > Nutrinews

Gerelateerde artikels

Voedingswaarde van vis

Vis is een belangrijke meerwaarde in een gezonde voeding. Ontdek de belangrijke voedingsstoffen in vis.

Aanbevelingen rond vis

Een keer per week vis op het menu is een gezonde gewoonte. Waarmee hou je rekening als je vis kiest?

Banner_Omega3vetzuren_2011-04
Nutrinews

Omega 3-vetzuren in de voeding

Waaronder vooral visvetzuren en alfa-linoleenzuur.

OP DEZE PAGINA