leestijd

Eiwitten en hun rol in ons lichaam

Wat zijn eiwitten, wat doen ze en waar zitten ze in?

Eiwitten en hun rol in ons lichaam

Wat zijn eiwitten?

Eiwitten zijn essentiële structurele en functionele bestanddelen van het lichaam. Zij komen voor in elke cel van het lichaam. 

Eiwitten in ons lichaam en in de voeding zijn opgebouwd uit aminozuren. Er zijn ongeveer 20 aminozuren. Elk aminozuur bevat een amine (NH2) en een carboxyl-(zuur)groep (COOH). Daarnaast beschikken ze nog elk over een eigen zijtak die mede hun karakteristieke eigenschappen bepaalt.

Er zijn vele duizenden combinaties mogelijk van aminozuren. De samenstelling, volgorde en structuur van de aminozuurketens verschilt per eiwit. Daardoor is elk eiwit uniek. Elk aminozuur is vereist in de juiste hoeveelheden om de talrijke verschillende eiwitten in het lichaam te kunnen aanmaken.

9 essentiële aminozuren

Van de 20 aminozuren kan ons lichaam er 11 zelf aanmaken. Negen aminozuren zijn essentieel - ons lichaam kan ze niet zelf aanmaken - en moeten via de voeding worden aangebracht.

  • Essentiële aminozuren:
    fenylalanine, histidine, isoleucine, leucine, lysine, methionine, threonine, tryptofaan en valine.
    Histidine blijkt alleen tijdens de groei essentieel.
  • Semi-essentiële aminozuren:
    arginine, glutamine, glycine, proline, cysteïne en tyrosine.
    Zij kunnen in principe door het lichaam zelf worden aangemaakt op basis van een ander aminozuur (bv. glutamine en proline uit glutaminezuur, cysteïne uit methionine, tyrosine uit fenylalanine).
    In bepaalde omstandigheden, zoals bij sommige aandoeningen en ziektes, kan de behoefte de synthesecapaciteit overtreffen waardoor aanvulling via de voeding nodig is.
  • Niet-essentiële aminozuren:
    alanine, asparagine, asparaginezuur, serine en glutaminezuur.

Lichaamseiwitten worden voortdurend vernieuwd

De eiwitten in ons lichaam worden continu opgebouwd en weer afgebroken tot hun primaire bouwstenen, de aminozuren. De snelheid van deze eiwitomzetting is sterk verschillend naargelang het weefsel, de leeftijd en de fysieke conditie. In een volwassen lichaam wordt dagelijks 3 tot 3,5 g eiwit per kg lichaamsgewicht omgezet. Het grootste deel van de vrijgestelde aminozuren wordt hergebruikt terwijl een ander deel verder wordt afgebroken voor de productie van glucose, vet en energie of wordt uitgescheiden. Deze verliezen moeten via de voeding worden gecompenseerd. Als de eiwitinname of de inname van essentiële aminozuren faalt, zal het lichaam meer eigen eiwitbevattende weefsels (spiermassa) afbreken om het tekort op te vangen.

De rol van eiwitten in ons lichaam?

Eiwitten dragen bij tot de groei, het onderhoud en het herstel van lichaamsweefsels (bv. botten, spieren) en zijn betrokken in talrijke metabole interacties. Ze zijn nodig voor de werking van enzymen en hormonen en voor de aanmaak van neurotransmitters, antilichamen en andere belangrijke stikstofbevattende moleculen. Zij kunnen ook als energiebron worden gebruikt: 1 g eiwit levert zo’n 4 kcal. Dat gebeurt vooral als het lichaam over te weinig energie (glucose) beschikt of als men veel meer eiwitten inneemt dan het lichaam nodig heeft.

Eiwitten in de voeding

Eiwitten komen voor in tal van voedingsmiddelen.

Dierlijke eiwitbronnen zijn vlees, vis, eieren, melk en melkproducten.
Plantaardige eiwitbronnen zijn peulvruchten, sojaproducten (behalve sojaolie en sojascheuten), noten en graanproducten zoals brood, deegwaren en rijst en in mindere mate aardappelen en groenten.

Ook de kwaliteit van de eiwitten telt

Naast de benodigde hoeveelheid is ook de kwaliteit van de eiwitten van groot belang voor een goede gezondheid. De kwaliteit van een voedingseiwit wordt bepaald door zijn aminozuursamenstelling en verteerbaarheid.

Eiwitten van dierlijke oorsprong hebben een hoge biologische waarde. Zij bevatten alle essentiële aminozuren in voldoende hoeveelheden en in een goede verhouding. Bovendien zijn ze goed verteerbaar.

Plantaardige eiwitten, met uitzondering van soja-eiwitten, hebben een lagere biologische waarde. Zij bevatten vaak te weinig van één of meerdere essentiële aminozuren. Het essentiële aminozuur dat in verhouding tot de behoefte in de laagste concentratie aanwezig is, is het zogenoemde limiterende aminozuur. Dit is bijvoorbeeld methionine voor peulvruchten en lysine voor maïs, rijst, tarwe en noten. Vandaar dat vooral veganisten erop moeten letten om dagelijks goede combinaties van producten met eiwitten te kiezen zodat ze voldoende van alle essentiële aminozuren binnenkrijgen. Granen en peulvruchten vullen elkaar bijvoorbeeld goed aan. Lacto-ovovegetariërs kunnen het aminozuurprofiel makkelijk verbeteren door granen of peulvruchten te combineren met melk, melkproducten of eens een ei. Omdat plantaardige eiwitbronnen meestal een lagere biologische waarde hebben en minder vlot verteerbaar zijn, wordt de eiwitbehoefte van vegetariërs en veganisten 1,2 tot 1,3 maal hoger ingeschat dan van mensen met een gemengde voeding.

Hoe wordt de kwaliteit van een eiwit bepaald?

Voor de evaluatie van de kwaliteit van eiwitten wordt meestal de PDCAAS (Protein Digestibility Corrected Amino Acid Score) gebruikt. Intussen wordt onderzoek gedaan naar de nieuwe DIAAS (Digestible indispensable Amino Acid Score)-methode. Deze nieuwe methode moet toelaten om nauwkeuriger de bijdrage van de verschillende voedingseiwitten aan de behoefte aan essentiële aminozuren te beoordelen.

Referenties
  1. Hoge Gezondheidsraad. Voedingsaanbevelingen voor België - 2016. Brussel: HGR; 2016. Advies nr. 9285
  2. S. De Henauw, V. De Preter, C. Matthys, A. Meulemans, E. Vanhauwaert, K. Van Landeghem, M. Van Loo. Handboek Voeding: van basisconcepten tot metabolisme.  2017 Acco, Leuven. ISBN 978-94-6292-758-2
  3. I. Coene. Eiwitten: van minimaal naar optimaal. Nutrinews nr 2, juni 2011 - ook te raadplegen via www.nice-info.be > Nutrinews
  4. H. De Geeter. De FAO beveelt een nieuwe methode voor de evaluatie van de eiwitkwaliteit aan. Nutrinews nr 2, juni 2013 - ook te raadplegen via www.nice-info.be > Nutrinews

Gerelateerde artikels

Hoeveel eiwitten per dag

Hoeveel eiwitten per dag hebben we nodig en waarop moeten we letten?

OP DEZE PAGINA