Wat moet verplicht op het etiket van voedingsmiddelen staan?

De regels rond voedselinformatie zijn vastgelegd in Verordening (EU) nr. 1169/2011, die sinds 13 december 2014 van toepassing is. Deze verordening harmoniseert de etikettering binnen de Europese Unie en bundelt eerdere regelgeving in één samenhangend geheel.
 

Wanneer is etikettering verplicht?

De uitgebreide etiketteringsverplichtingen gelden in de eerste plaats voor voorverpakte levensmiddelen. Voor niet-voorverpakte voedingsmiddelen, zoals brood bij de bakker, vlees bij de slager of gerechten in de horeca, gelden beperktere verplichtingen. In die gevallen moet bepaalde informatie, zoals allergeneninformatie, wel beschikbaar zijn voor de consument, maar niet noodzakelijk op een etiket worden vermeld.
 

Algemene vormvereisten voor het etiket

Alle verplichte voedselinformatie moet:

• juist, duidelijk en niet-misleidend zijn;
• goed zichtbaar en gemakkelijk leesbaar worden weergegeven;
• in een taal worden vermeld die begrijpelijk is voor de consument in het land van verkoop.

De wetgeving legt ook een minimumlettergrootte vast om de leesbaarheid te garanderen. Voor de meeste verpakkingen geldt een minimale x-hoogte van 1,2 mm.
 

Welke informatie is verplicht op het etiket?

1. Verkoopsbenaming

De wetgeving bevat strenge regels om te voorkomen dat de consument door beschrijvingen of afbeeldingen op de verpakking wordt misleid. De verkoopsbenaming beschrijft wat het product is: varkensvlees of rundvlees, natuuryoghurt of yoghurt met aardbeien, melkchocolade of witte chocolade.

Sommige verkoopsbenamingen zijn wettelijk beschermd en mogen alleen worden gebruikt wanneer aan specifieke voorwaarden is voldaan. Zo mag de benaming “melk” uitsluitend worden gebruikt voor dierlijke melk (afgescheiden door de melkklier van een of meer koeien, ooien, geiten of buffelkoeien) en is “yoghurt” voorbehouden aan gefermenteerde melkproducten met de bacteriestammen Lactobacillus bulgaricus en Streptococcus thermophilus. Ook bij vruchtendranken bestaan wettelijke verschillen: ‘fruitsap’ moet voor 100 % uit sap bestaan zonder toegevoegde suikers, terwijl ‘fruitdrank’ en ‘nectar’ slechts 25 tot 50 % fruitsap moeten bevatten.

Tot slot kan in sommige gevallen de benaming van het levensmiddel worden vergezeld van een specifieke vermelding. Dit geldt bijvoorbeeld voor voedingsmiddelen die met ioniserende straling zijn behandeld om een langere houdbaarheid te bekomen (bv. kruiden en specerijen). De benaming van het levensmiddel moet dan worden aangevuld door de vermelding "doorstraald” of "behandeld met ioniserende straling ".
 

2. Ingrediëntenlijst

De ingrediëntenlijst is een opsomming van alle voedingsmiddelen, voedingsbestanddelen en toevoegsels (bv. bewaarmiddelen, aroma's, kleurstoffen) die bij de productie of bereiding werden gebruikt en nog in het eindproduct aanwezig zijn. De ingrediënten worden vermeld in dalende volgorde van gewicht en is daardoor een handig hulpmiddel om de samenstelling van een voedingsmiddel te beoordelen. De lijst moet worden voorafgegaan door het woord ‘ingrediënten’.

Lees meer over de ingrediëntenlijst
 

3. Voedingswaarde

Voor de meeste voorverpakte voedingsmiddelen is een voedingswaardedeclaratie verplicht. Deze vermeldt de energetische waarde van het product en het gehalte aan een aantal voedingsstoffen per 100 g of per 100 ml. Deze informatie maakt het mogelijk om producten snel en makkelijk met elkaar te vergelijken.

Ontdek meer over de voedingswaardetabel
 

4. Allergeneninformatie

Wanneer een voedingsmiddel één van de 14 wettelijk vastgelegde allergenen bevat, moet dit duidelijk worden vermeld. Bij voorverpakte producten moeten allergenen typografisch worden benadrukt in de ingrediëntenlijst, bijvoorbeeld door vetgedrukte letters.

Ook bij niet-voorverpakte voedingsmiddelen moet allergeneninformatie beschikbaar zijn voor de consument.

Lees meer over allergenen
 

5. Houdbaarheidsdatum en bewaarvoorschriften

Het etiket moet aangeven tot wanneer een product houdbaar is, via de vermelding “ten minste houdbaar tot” of “te gebruiken tot”. Wanneer bewaarvoorschriften of gebruiksvoorwaarden van invloed zijn op de houdbaarheid, moeten deze eveneens worden vermeld.

Lees meer over de houdbaarheidsdatum en bewaarvoorschriften
 

6. Gegevens van de verantwoordelijke exploitant

Op het etiket moet verplicht de naam en het adres van de verantwoordelijke exploitant voor het levensmiddel (de producent, de verpakker of de invoerder) vermeld staan. Soms staat er ook een telefoonnummer op het etiket. Deze informatie laat consumenten en controle-instanties toe om contact op te nemen indien nodig.
 

7. De gebruiksaanwijzing (indien nodig)

Een gebruiksaanwijzing is verplicht wanneer het voedingsmiddel zonder deze informatie niet correct kan worden gebruikt. Voorbeelden zijn “koken voor gebruik” of “schudden vóór gebruik”.

Een gebruiksaanwijzing is enkel verplicht wanneer dit nodig is voor een correct gebruik van het voedingsmiddel. Voorbeelden zijn “koken voor gebruik”, “schudden vóór gebruik”, “Openknippen op de streepjeslijn”, …
 

8. Land van oorsprong of plaats van herkomst

De aanduiding van de plaats van oorsprong of herkomst geeft het land of de regio van herkomst aan. Het is in bepaalde gevallen verplicht:

• als het weglaten ervan misleidend zou kunnen zijn;
• voor bepaalde soorten vers vlees (rundvlees, varkensvlees, gevogelte, enz.);
• als het voornaamste ingrediënt van een andere plaats komt dan op het product staat aangegeven.
   

9. Nettogewicht

Het nettogewicht geeft aan hoeveel product de verpakking bevat, uitgedrukt in gewicht of volume. Regelmatig vind je het e-teken op de verpakking terug. Dat staat voor het Engelse woord “estimate” of schatting. Het geeft aan dat de verpakking bij benadering de vermelde hoeveelheid product bevat.

Het etiket op blikken of bokalen met vaste voedingsmiddelen en een opgietvloeistof (bv. groenten in blik) moet naast het totale gewicht ook het netto-uitlekgewicht vermelden.
 

10. Alcoholgehalte (indien van toepassing)

Bij dranken met meer dan 1,2 % alcoholvolumegehalte (1,2 ml alcohol per 100 ml) moet het alcoholgehalte als volgt worden aangegeven op het etiket: "alcohol xx,x %vol" of "alc. xx,x %vol".
 

11. Specifieke verplichte vermeldingen

Zodra er tijdens de productie bepaalde behandelingen zijn uitgevoerd of specifieke ingrediënten zijn toegevoegd, moet dit duidelijk leesbaar zijn op het etiket. Bijvoorbeeld:

• "verpakt onder beschermende atmosfeer": voedingsmiddelen waarvan de houdbaarheid is verlengd door een gewijzigde gassamenstelling in de verpakking (bv. versneden en voorverpakte groenten en vleeswaren);
• "met zoetstof(fen)": voedingsmiddelen die één of meer zoetstoffen bevatten (bv. light-frisdranken);
• "met suiker(s) en zoetstof(fen)": voedingsmiddelen die zowel toegevoegde suiker(s) als één of meer zoetstoffen bevatten;
• "bevat aspartaam (bron van fenylalanine)", deze vermelding staat op het etiket vermeld wanneer in de ingrediëntenlijst niet de naam, maar het E-nummer van aspartaam wordt gebruikt;
• "Niet aanbevolen voor kinderen en vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven" voor dranken met meer dan 150 mg/l cafeïne en "Bevat cafeïne, niet aanbevolen voor kinderen en zwangere vrouwen" voor andere met cafeïne verrijkte producten. Deze vermeldingen moeten gevolgd worden door het cafeïnegehalte van het product.
   

Vrijwillige informatie op het etiket

Producenten mogen naast de verplichte vermeldingen extra informatie toevoegen, zoals labels of beweringen over voeding en gezondheid. Deze informatie is meestal bedoeld om consumenten te overtuigen van de positieve kwaliteiten van het product. De extra info is enkel toegestaan wanneer ze niet misleidend is en voldoet aan de geldende regelgeving. Voedings- en gezondheidsclaims zijn bijvoorbeeld strikt gereglementeerd.
 

Meer lezen over claims

Meer lezen over labels
 

Niet-voorverpakte voedingsmiddelen

Het etiket op voorverpakte voedingsmiddelen is een makkelijke drager van verplichte voedingsinformatie. Voor niet-voorverpakte voedingsmiddelen, zoals verse groenten, vlees van bij de slager, brood bij de bakker of kaas in de kaashandel, gelden beperktere verplichtingen. De wetgeving laat toe dat dergelijke producten zonder voedingsinformatie mogen worden verkocht. De informatie moet wel voor de consument op eenvoudige verzoek beschikbaar zijn in het verkooppunt.

Voor heel wat voedingsmiddelen kan de voedingswaarde ook makkelijk opgezocht worden. De Belgische voedingsmiddelentabel, uitgegeven door Nubel, bevat zo’n 1200 voedingsmiddelen. De tabel is zowel in gedrukte vorm als online te raadplegen.  
 

Voedingsinformatie online en mobiel

Naast de voedingsmiddelentabellen zijn er nog digitale tools waar je bruikbare voedingsinformatie kan vinden. Omdat de aankoop van voedingsmiddelen online steeds populairder wordt, moet de voedingsinformatie conform de regelgeving op een gelijkaardige manier beschikbaar zijn zoals in een traditioneel verkooppunt.