BEKNOPT
- Evenwichtig en gevarieerd eten blijft de basis van een gezond voedingspatroon. Daarnaast wordt steeds meer de invloed van eetgedrag, voedselvaardigheden, omgeving en de manier waarop voedsel wordt geproduceerd onderzocht. Dit onderzoeksveld is nog in volle ontwikkeling, maar past binnen een bredere verschuiving van een louter nutritionele benadering naar een meer geïntegreerde visie op gezondheid, waarbij voeding, leefomgeving en ecosystemen met elkaar verbonden zijn.
- Onderzoek wijst op kleine nutritionele verschillen tussen biologische en gangbare producten. Deze verschillen worden ook beïnvloed door factoren zoals gewassoort, variëteit, bodemcondities en klimaatomstandigheden. Dat maakt directe vergelijkingen tussen studies lastig.
- Biologische landbouw kan bijdragen aan meer biodiversiteit en zo mogelijk ook aan meer variatie in smaken en samenstelling in het voedingsaanbod.
- Lokale en seizoensgebonden voeding maakt herkomst en seizoen tastbaarder. Ze kan variatie stimuleren, de betrokkenheid bij voeding vergroten en bij een korte tijd tussen oogst en consumptie bijdragen aan meer behoud van smaak, textuur en voedingsstoffen.
Evenwichtig en gevarieerd eten als basis
Een gezond voedingspatroon voorziet het lichaam van de nodige energie en essentiële voedingsstoffen om goed te functioneren en het welzijn te ondersteunen. De laatste jaren wordt een meer holistische kijk op onze voeding gehanteerd. De aandacht verschuift steeds meer van afzonderlijke nutriënten naar voedingsmiddelen en voedingspatronen als geheel (1,2). Vanuit een bredere kijk op gezonder en duurzamer eten wordt steeds meer onderzoek gedaan naar de invloed van eetgedrag, voedselvaardigheden en omgevingsfactoren maar ook naar de invloed van de manier waarop voedsel wordt geproduceerd.
Welke rol kunnen biologische en lokale voeding binnen die bredere visie spelen om gezonder en duurzamer te eten?
Biologische voeding onderscheidt zich door de productiewijze
Biologische landbouw is strikt gereguleerd binnen de Europese biowetgeving. De productiewijze legt de nadruk op bodemgezondheid, biodiversiteit, natuurlijke kringlopen en een beperkt gebruik van externe productiemiddelen. Chemisch-synthetische gewasbeschermingsmiddelen, kunstmeststoffen en preventief gebruik van geneesmiddelen bij dieren zijn niet toegestaan. Biologische producten bevatten hierdoor in het algemeen minder residuen van gewasbeschermingsmiddelen.
Wat zijn bioproducten en hoe herken je ze?
Bio en voedingswaarde
Uit onderzoek blijkt dat de manier waarop voedingsmiddelen worden geproduceerd, invloed kan hebben op de samenstelling van voedingsmiddelen. Onderzoek wijst op kleine nutritionele verschillen tussen biologische en gangbare producten. Bij sommige biologische gewassen worden hogere concentraties van bepaalde antioxidanten zoals flavanonen, flavonolen en anthocyanen vastgesteld. Voor enkele carotenoïden en vitaminen worden ook beperkte maar significant hogere concentraties teruggevonden in biologische producten (3,4,5). Deze verschillen worden eveneens beïnvloed door factoren zoals gewassoort, variëteit, bodemcondities en klimaatomstandigheden. Dat maakt directe vergelijkingen tussen studies lastig.
Bij biologische melk- en vleesproducten worden gemiddeld hogere gehaltes aan omega 3-vetzuren en geconjugeerd linolzuur (CLA) gevonden (6). Dat hangt samen met het voederregime van de dieren, die doorgaans meer gras – met mogelijk ook meer klaver of luzerne - en ruwvoeder opnemen. De bijdrage van deze verschillen aan de totale dagelijkse inname van omega 3-vetzuren blijft echter beperkt.
Bio is meer dan een kwestie van voedingswaarde
Gezond eten betekent meer dan enkel voor bio kiezen. De keuze voor bio wordt wel vaak geassocieerd met een gezondere eet- en leefstijl en kan bijdragen tot een bredere kijk op gezondheid, inclusief maatschappelijke en ecologische doelstellingen. De mogelijke meerwaarde van biologische landbouw wordt steeds vaker bestudeerd binnen een ruimer kader waarin niet alleen voedselkwantiteit en -kwaliteit, maar onder meer ook biodiversiteit en bodemgezondheid samen worden bekeken.
Biologische landbouw draagt gemiddeld meer bij aan biodiversiteit op en rond landbouwpercelen en aan het versterken van natuurlijke processen in de bodem. Ook het behoud van bodemvruchtbaarheid en een zorgvuldig beheer van natuurlijke hulpbronnen zijn centrale uitgangspunten van het biologische productiesysteem.
Meer lezen over het ZoBio-project: verse en lokale voeding in de zorg
Bodemgezondheid en microbioom
Toenemend onderzoek richt zich op de relatie tussen bodemgezondheid, plantgezondheid en menselijke gezondheid. Er zijn aanwijzingen dat landbouwpraktijken niet alleen het microbioom van de bodem beïnvloeden, maar mogelijk ook dat van planten en zo mogelijk ook dat van de mens (7). Factoren zoals bodemtype, bodemcondities en plantvariëteiten blijven daarbij echter eveneens sterk bepalend.
Landbouwpraktijken zoals vruchtafwisseling en compostgebruik, die een belangrijke rol spelen in de biologische landbouw, worden onderzocht als factoren die de microbiële diversiteit in de bodem en mogelijk ook in gewassen zoals appels en rucola uit volle grond kunnen beïnvloeden (8,9). De eerste onderzoeksresultaten bieden interessante data maar meer onderzoek is nodig.
Hoewel ook dit onderzoeksveld nog in volle ontwikkeling is, past het binnen een bredere verschuiving van een louter nutritionele benadering naar een meer geïntegreerde visie op gezondheid, waarbij voeding, leefomgeving en ecosystemen met elkaar verbonden zijn.
Meer variatie voor en door meer biodiversiteit
Doorheen de jaren zijn veel gewassen geselecteerd op opbrengst, uniformiteit, bewaarkwaliteit en ziekteresistentie. Dat zijn belangrijke eigenschappen voor een efficiënte voedselproductie, maar tegelijk kunnen verschillende variëteiten ook zorgen voor verschillende smaken, texturen en bioactieve stoffen (10,11). Een bekend voorbeeld is witloof. De bitterheid ervan werd door veredeling geleidelijk verminderd omwille van smaak. De wetenschappelijke interesse in bittersmakende groenten neemt opnieuw toe door de potentiële gezondheidseffecten van natuurlijke bitterstoffen.
Oude en minder voor de hand liggende variëteiten zijn een interessant studiedomein. Uit onderzoek blijkt dat het gehalte aan polyfenolen en andere bioactieve stoffen sterk kan verschillen tussen verschillende variëteiten van dezelfde groente- of fruitsoort (12). Zogenaamde vergeten groenten maken een comeback. Soorten zoals warmoes (snijbiet), groenlof (suikerbrood), raapstelen, winterpostelein en pastinaak zorgen weer voor meer variatie op het bord. Dat diversifieert niet alleen de voedingsinname, maar draagt ook bij aan smaakontwikkeling, culinaire vaardigheden en een gevarieerder eetpatroon op lange termijn.
Lokale voeding: ook herkomst en seizoenen tellen
Meer aandacht voor lokale voeding moedigt mensen aan om ook meer af te wisselen in functie van de herkomst en de seizoenen.
Variatie in oogstperiode, bewaartijd en verwerkbaarheid maakt het mogelijk om het hele jaar door gevarieerd lokale groenten en fruit te eten.
Bladgroenten hebben bijvoorbeeld een kortere oogstperiode en een korte bewaartijd terwijl courgetten, pastinaak en wortelen langer beschikbaar zijn en goed te bewaren zijn. Pompoenen, courgetten, wortelen en tomaten zijn gemakkelijk te verwerken in uiteenlopende bereidingen. Zo’n grote verscheidenheid aan lokale verse en verwerkte groenten en fruit in soorten, kleuren en smaken draagt samen bij aan een brede aanbreng van vitaminen, mineralen, voedingsvezels en bioactieve stoffen zoals carotenoïden, polyfenolen en glucosinolaten.
Zelfs binnen één groente kunnen verschillende voedingscomponenten verdeeld voorkomen. In het witte deel van prei zitten bijvoorbeeld meer bioactieve zwavelverbindingen en fructanen, terwijl het groene deel meer polyfenolen bevat. Dit is een pleidooi om zoveel mogelijk de volledige groenten te verwerken in maaltijden omdat ook dit bijdraagt tot een meer diverse inname van voedingsstoffen en -componenten.
Bij verse lokale producten kan een kortere tijd tussen oogst en consumptie helpen om voedingsstoffenverlies te beperken en meer smaak en aroma en een betere textuur te behouden (13).
Lokale seizoensproducten kopen kan ten slotte zorgen voor meer betrokkenheid bij de voeding. Ze maken de link tussen producent of herkomst, seizoen en wat het menu biedt zichtbaarder en kunnen mensen stimuleren om vaker te variëren met verse, lokale basisingrediënten. Gezond eten wordt zo niet alleen voedzaam en duurzamer maar ook haalbaarder en aantrekkelijker.
- Hoge Gezondheidsraad. Voedingsaanbevelingen voor de Belgische bevolking – 2025. Brussel: HGR; 2025. Advies n° 9805-9807
- Vlaams Instituut Gezond Leven. Voedingsdriehoek – www.gezondleven.be/themas/voeding
- Marcin Baran´ski, Dominika S´ rednicka-Tober, Nikolaos Volakakis, Chris Seal, Roy Sanderson, Gavin B. Stewart, Charles Benbrook, Bruno Biavati, Emilia Markellou, Charilaos Giotis,Joanna Gromadzka-Ostrowska, Ewa Rembiałkowska, Krystyna Skwarło-Son´ ta, Raija Tahvonen, Dagmar Janovska, Urs Niggli, Philippe Nicot and Carlo Leifert. Higher antioxidant and lower cadmium concentrations and lower incidence of pesticide residues in organically grown crops: a systematic literature review and meta-analyses. British Journal of Nutrition 2014; 112, 794–811 - DOI: 10.1017/S0007114514001366
- Jiang B, Pang J, Li J, Mi L, Ru D, Feng J, et al. The effects of organic food on human health: a systematic review and meta-analysis of population-based studies. Nutrition Reviews 2024;82:1151-75
- Rahman A, Baharlouei P, Koh EHY, Pirvu DG, Rehmani R, Arcos M, et al. A comprehensive analysis of organic food: evaluating nutritional value and impact on human health.Foods 2024;13:208.
- Średnicka-Tober D et al. Higher PUFA and n-3 PUFA, conjugated linoleic acid, α-tocopherol and iron, but lower iodine and selenium concentrations in organic milk: a systematic literature review and meta- and redundancy analyses. Br J Nutr. 2016; 115 (6) :1043-60. doi: 10.1017/S0007114516000349. Epub 2016 Feb 16. PMID: 26878105; PMCID: PMC4838834.- https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/B333BC0DD4B23193DDFA2273649AE0EE/S0007114515005073a.pdf
- Ma H, Cornadó D, Raaijmakers JM. The soil-plant-human gut microbiome axis into perspective. Nat Commun. 2025 Aug 20;16(1):7748. doi: 10.1038/s41467-025-62989-z. PMID: 40835614; PMCID: PMC12368272
- Abdelfattah, A., Wisniewski, M., Droby, S. et al. Spatial and compositional variation in the fungal communities of organic and conventionally grown apple fruit at the consumer point-of-purchase. Hortic Res 3, 16047 (2016). https://doi.org/10.1038/hortres.2016.47
- Mantegazza G, Gargari G, Duncan R, Consalez F, Taverniti V, Riso P, Guglielmetti S. 2023. Ready-To-Eat Rocket Salads as Potential Reservoir of Bacteria for the Human Microbiome. Microbiol Spectr 11:e02970-22 -https://doi.org/10.1128/spectrum.02970-22
- D.R. Davis et al. Changes in USDA Food Composition Data for 43 Garden Crops, 1950 to 1999. JACN 2004; 23 (6): 669-682 - https://www.fqresearch.org/pdf_files/Changes-in-USDA-food-composition-data-for-43-garden-crops-1950-1999.pdf?utm_source=chatgpt.com
- Ming-Sheng Fan et al. Evidence of decreasing mineral density in wheat grain over the last 160 years – Journal of Trace Elements in Medicine and Biology 2008; 22 (4): 315-324 - https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0946672X08000679?via%3Dihub
- Raúl Martí et al. Polyphenol and l-ascorbic acid content in tomato as influenced by high lycopene genotypes and organic farming at different environments. Food Chemistry 2018; 239: 148-156 - https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0308814617310853?via%3Dihub
- M.G. Managa et al. Impact of transportation, storage, and retail shelf conditions on lettuce quality and phytonutrients losses in the supply chain. Food Science & Nutrition 2018; 6 (6): 1527-1536 - https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/fsn3.685
- Behera et al (2023) A comparative analysis of nutritional content in fresh and frozen fruits and vegetables - https://scientificresearchjournal.com/wp-content/uploads/2024/01/home-science-vol-10-A-459-463.pdf
- Fresh vs. Frozen Fruit & Vegetables: Which Is Better Nutritionally? - https://www.nutritionadvance.com/fresh-vs-frozen-fruit-and-vegetables #h-benefits-and-downsides-of-fresh-and-frozen-fruit-and-vegetables
Lees meer
Voedingsaanbevelingen van de Hoge Gezondheidsraad
Op 17 juni 2025 publiceerde de Hoge Gezondheidsraad (HGR) herziene voedingsaanbevelingen. In welke mate wijken ze af van die van 2019?
De voordelen van seizoensgroenten en -fruit
De voordelen van seizoensgroenten en -fruit in een notendop: meer variatie, lagere prijs, betere kwaliteit én beter voor het milieu.
Wat zijn bioproducten?
De term bio is wettelijk beschermd en mag alleen worden gebruikt voor producten die op een biologisch verantwoorde manier zijn geproduceerd.