Expert aan het woord - Wat is de plaats van melk en melkproducten in de voeding van kinderen?

Kinderen en jongeren groeien snel en hebben in elke levensfase specifieke voedingsbehoeften. Voldoende energie en voedingsstoffen innemen via de voeding is noodzakelijk voor een optimale ontwikkeling. Binnen die voeding spelen melk, melkproducten en hun plantaardige alternatieven eveneens een belangrijke rol, maar tegelijk roepen ze soms vragen op.
 

Welke rol heeft zuivel in de voeding van kinderen?

Melk en melkproducten zijn rijk aan eiwitten en calcium en een goede bron van de vitaminen B2 en B12. Vooral bij opgroeiende kinderen en adolescenten — die tussen 11 en 18 jaar tot 1150 mg calcium per dag nodig hebben — kunnen melkproducten een efficiënt middel zijn om aan de behoeften te voldoen.

Jonge kinderen tot de leeftijd van 2 jaar krijgen best borstvoeding (moedermelk), vanaf 6 maand aangevuld met vaste voeding. Tussen 12 tot 18 maanden kan van borstvoeding of flesvoeding worden overgeschakeld op volle melk (plus een vitamine D-supplement tot 6 jaar). Als het moeilijk is om het jonge kind gezond, gevarieerd en evenwichtig te laten eten, is een ongezoete groeimelk een optie. Afhankelijk van de leeftijd kunnen twee tot drie porties melk of melkproducten per dag bijdragen tot een evenwichtige voedingsinname. Vanaf 3 jaar krijgt halfvolle, ongezoete melk en melkproducten de voorkeur. Door hun groeispurt kunnen pubers baat hebben bij nog een extra portie zuivel per dag. De behoeftes variëren per levensfase.

Melk en melkproducten zijn evenmin wondermiddelen. Het mag niet draaien om melk op zich. Het is het totaalplaatje van de voeding dat telt. In gezinnen waar aandacht is voor gezonde eetmomenten, evenwicht en plezier aan tafel zien we dat daar doorgaans ook vanzelf melk en melkproducten op tafel komen.

Wat zegt de Vlaamse voedselconsumptiepeiling?

De inname van melk neemt vaak af naarmate kinderen ouder worden. Bij jonge kinderen lukt het meestal nog goed, maar bij pubers worden melkproducten vaker vervangen door frisdrank of fruitsap. Dit kan worden afgeleid uit de cijfers van de laatste voedselconsumptiepeiling. De gemiddelde consumptie van melk en melkproducten neemt vanaf de leeftijd van 10 jaar met ongeveer een vierde af (van gemiddeld 216 g naar 154 g per dag). De consumptie van suikerhoudende dranken neemt met de helft toe tussen 10 en 17 jaar (van gemiddeld 130 ml naar 195 ml per dag).

Volgens de laatste voedselconsumptiepeiling haalt 86 % van de jongeren (10-17 jaar) de aanbevolen dagelijkse inname van calcium niet. Veel jongeren halen evenmin de aanbevolen inname voor vitamine B2 (64%).
 

Welke plaats hebben plantaardige alternatieven voor zuivel?

Wanneer ouders bewust kiezen voor plantaardige alternatieven in plaats van zuivel, is het belangrijk om te kiezen voor alternatieven die verrijkt zijn met calcium. Het is niet evident om alle benodigde calcium volledig uit water, groenten en andere niet-verrijkte plantaardige voedingsmiddelen te halen, zeker niet voor kleine kinderen die daarvan geen voldoende grote porties kunnen innemen. Bijkomend aandachtspunt is dat de rest van de voeding ook voldoende eiwitten en essentiële aminozuren aanbrengt. Vooral bij kinderen die mee veganistisch eten kan dat een knelpunt worden.

Een matige consumptie van een verrijkt alternatief op basis van soja kan bepaalde nutriënten in melk vervangen. Andere plantaardige alternatieven — zoals op basis van haver of noten — kunnen dat doorgaans niet, omdat zij onder meer weinig eiwitten aanbrengen om melk te vervangen.

Wanneer ouders ervoor kiezen om een kind veganistisch op te voeden, wordt er sterk geadviseerd om het kind regelmatig door een arts en diëtist te laten opvolgen. Idem dito in geval van een koemelkeiwitallergie en lactose-intolerantie.

Waarop letten als je vegetarisch of veganistisch eet?
 

Welke misverstanden en trends bestaan er rond zuivel?

Hoewel melk al generaties lang deel uitmaakt van onze basisvoeding, circuleren er nog steeds hardnekkige misverstanden. Geregeld duikt de overtuiging op dat melk ‘slijmvorming bevordert’ of ‘dik maakt’. Dat vraagt de nodige nuancering. Melk kan tijdelijk een bepaald mondgevoel geven dat als ‘slijmerig’ wordt ervaren, maar dat heeft niets te maken met slijmvorming in de longen. En gewichtstoename hangt dan weer af van het voedingsgedrag, niet van één product.

Ook trends hebben een invloed op de voedingskeuzes van jongeren. De toegenomen focus op eiwitten en spieropbouw doet jongeren vaker grijpen naar zuivelproducten zoals skyr of proteïnerijke yoghurt. Andere jongeren verkiezen dan weer plantaardige producten om ideologische redenen. Die trendgevoeligheid zien we sterk bij jongeren. Soms wordt melk vervangen door haverdrank, maar evengoed door energy drinks of chocolademelk. Opvolging, duiding en voedingstips op maat blijven belangrijk om excessen te vermijden.
 

Hoe omgaan met voedingstekorten?

Extreme tekorten zien we in België gelukkig zelden, maar bij kinderen die langdurig een onevenwichtig voedingspatroon aanhouden, kunnen tekorten optreden aan vitaminen, mineralen en energieleverende voedingsstoffen. Dit kan leiden tot groeiachterstand bij kleine kinderen. In die situaties zijn gerichte oplossingen nodig. Als de voeding op korte termijn niet kan worden bijgestuurd, moeten er supplementen worden ingeschakeld. Supplementen mogen echter geen vervanging worden voor goede eetgewoonten. Een goede begeleiding van deze kinderen is van belang om samen met de omgeving van het kind te werken naar goede voedingsgewoontes.
 

Hoe zetten we kennis om in gewoontes?

In de praktijk zien we vaak een kloof tussen kennis en gedrag. Ouders en kinderen weten vaak wat gezond eten is, maar de vertaalslag naar het dagelijkse leven lukt niet altijd. Te weinig tijd, gebrek aan kookvaardigheden en de invloed van de voedselomgeving worden genoemd als factoren die hierin meespelen.

Daarom moet er opnieuw meer aandacht gaan naar het ontwikkelen van voedselvaardigheden: lekker en gezond koken, etiketten begrijpen, smaken herkennen. Wie weet of begrijpt wat er in zijn eten zit, laat zich minder snel leiden door trends of marketing. We mogen de basisprincipes van een goede voeding niet uit het oog verliezen.

De voedingsgewoonten van kinderen ontstaan grotendeels binnen het gezin. Wanneer ouders evenwichtige keuzes maken en het belang van gezonde voeding naleven, heeft dat rechtstreeks invloed op het eetgedrag van hun kinderen. Een positieve maaltijdcultuur vormt vaak de basis voor een kwaliteitsvol voedingspatroon. Als ouders weinig aandacht hebben voor gezonde voeding, vertaalt zich dat in wat kinderen leren eten. De voorbeeldfunctie van ouders is hierbij cruciaal. Kinderen die van jongs af aan een breed smakenpalet ontwikkelen, maken later vaker gezondere keuzes. Betrokkenheid speelt daarbij ook een grote rol: kinderen mee laten koken, boodschappen doen of fruit snijden, maakt voeding meer tastbaar en vertrouwd. Doe dit op het tempo van jouw kind. Je hebt kinderen die snel een smakenpallet verwerken en anderen die er wat meer tijd voor nodig hebben. Geef die kinderen ook de tijd.