KIJK - Zuivel bij zwangerschap en borstvoeding

Gebruik de video en de onderstaande achtergrondinformatie als hulpmiddel in je praktijk.

De eerste 1000 dagen zijn cruciaal

De eerste 1000 dagen – van de bevruchting tot de tweede verjaardag – zijn een cruciale periode voor de ontwikkeling van het kind. Steeds meer onderzoek bevestigt dat de periode rond de conceptie bepalend is voor een gezonde ontwikkeling van het kind op latere leeftijd. Niet alleen de genen maar ook de eet- en leefstijl van zowel de moeder als de vader zijn hierop van invloed. Op geen enkel moment in het leven vindt een snellere en meer cruciale groei en ontwikkeling plaats van de hersenen, organen, spieren en botten. Tevens ontwikkelt zich al capaciteit tot leren en sociale interacties.

Ook tijdens de borstvoedingsperiode blijft de voeding van de moeder relevant voor de samenstelling van de moedermelk en het behoud van haar eigen energie- en voedingsstatus.

Voedingsadvies bij preconceptie
 

Een gezonde basis voor een goede start

Een evenwichtige en gevarieerde voeding volgens de voedingsdriehoek helpt om zowel de moeder als het kind optimaal te ondersteunen. Voor zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven is het meestal niet nodig om aanzienlijk meer te eten, maar wel om bewuster te kiezen. Ook voldoende beweging en slaap blijven belangrijk.

Diëten tijdens de zwangerschap is af te raden maar te veel in gewicht bijkomen kan het risico op complicaties verhogen. Als de toekomstige moeder overgewicht heeft en de bloedsuikers ontregeld zijn, heeft ook de baby meer kans op diabetes en overgewicht. Een professionele opvolging is belangrijk voor de gezondheid van moeder en kind.

Mijn gewicht tijdens de zwangerschap
 

Kinderen krijgen kan een belangrijke motivatie zijn om voor of tijdens de zwangerschap stappen te zetten naar een gezonder eet- en leefpatroon. Eens het een gewoonte is en ingebakken zit in de dagelijkse routine, voelt het als vanzelfsprekend voor nu en later, ook voor de kinderen.

Het belang van de voorbeeldfunctie
 

Op welke mogelijke voedingstekorten letten tijdens de zwangerschap?

Bij zwangerschap en borstvoeding stijgt de behoefte aan verschillende voedingsstoffen. Sommige vergen extra aandacht, zeker als de algemene gebruikelijke inname al aan de lage kant ligt (bv. calcium, ijzer, vitamine B2). Specifieke adviezen van de Hoge Gezondheidsraad voor zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven zijn gebundeld in tabel 1.

De volgende voedingsstoffen kan men in voldoende mate uit een gezonde en gevarieerde voeding halen, tenzij specifieke indicaties in overleg met de arts bijkomende suppletie vereisen (bv. na een bariatrische ingreep, bij voedselovergevoeligheid of een vastgestelde anemie).

Hoe dragen melk en melkproducten bij?

Melk en melkproducten leveren van nature verschillende voedingsstoffen die relevant zijn tijdens zwangerschap en borstvoeding. Met één portie worden meteen al wat extra calcium, eiwitten, jodium en vitaminen B2 en B12 aangebracht.
 

Wat is de aanbevolen hoeveelheid melkproducten bij zwangerschap en borstvoeding?

De Hoge Gezondheidsraad (2025) stelt dat 250 tot 500 ml melk of melkproducten per dag passen in een gezonde voeding. Dat komt overeen met zo’n 2 tot 3 porties per dag.

Tijdens zwangerschap en borstvoeding kan een extra portie bijdragen aan de nodige aanbreng van eiwitten, calcium, jodium en vitaminen B2 en B12. In de praktijk komt dit neer op 3 tot 4 porties melkproducten per dag.

Een portie komt overeen met:

• 1 glas melk (150 ml)
• 1 glas karnemelk (150 ml)
• 1 potje yoghurt (125 g)
• 1 portie plattekaas of skyr (100 g)
• 1 sneetje kaas (25 g)

Varieer met melk, yoghurt en kaas. Spreiding over de dag kan de inname vergemakkelijken.

De voorkeur gaat naar magere of halfvolle varianten zonder toegevoegde suikers. Ze kunnen makkelijk zelf verder op smaak worden gebracht met bijvoorbeeld (seizoens)fruit, noten en zaden. Melk en melkproducten zijn vertrouwde en makkelijke ingrediënten in de keuken. Ze zijn veelzijdig en passen bij elk eetmoment: bij ontbijt, lunch, tussendoortje of avondmaal.

Variëren met plantaardige alternatieven kan maar enkel sojadrinks verrijkt met calcium, vitamine B2 en vitamine B12 zijn qua voedingswaarde vergelijkbaar met melk. Ook hier geldt de aanbeveling van 3 tot 4 porties per dag. Meer wordt afgeraden uit voorzorg om de inname van te veel isoflavonen (fyto-oestrogenen) te vermijden. Veel plantaardige dranken bevatten te weinig eiwitten en jodium (tenzij ze ermee zijn verrijkt) en zijn op smaak gebracht met toegevoegde suikers. Het etiket nakijken is hier belangrijk. De meeste kunnen melk niet zomaar één op één vervangen. 
 

Voedselveiligheid tijdens zwangerschap

Tijdens de zwangerschap vermindert de weerstand en is extra aandacht voor voedselveiligheid belangrijk om infecties te voorkomen. Voedselinfecties zoals listeriose, salmonellose en toxoplasmose kunnen de moeder verzwakken, schadelijk zijn voor de baby of zelfs leiden tot een miskraam.

Voedselinfecties voorkomen tijdens de zwangerschap 
 

Andere voedingsmiddelen worden best ook vermeden of beperkt om geen risico te lopen om te veel van bepaalde stoffen (bv. vitamine A) of residuen (bv. zware metalen zoals kwik, PFAS) binnen te krijgen die in het bijzonder voor de baby schadelijk kunnen zijn.

• Waarop letten als je fruit en groenten eet tijdens de zwangerschap?
• Waarop letten als je vis, vlees of eieren eet tijdens de zwangerschap?
• Mogen alcohol, koffie (max 2 per dag) en tonic tijdens de zwangerschap?
• Alles samengevat in de TOOL – Voeding en zwangerschap
   

Wat bij twijfel over de voeding?

Bij een vermoeden van lactose-intolerantie of andere twijfels over de voeding (bv. omwille van meer misselijkheid of een voeding met weinig of geen dierlijke producten, is een professionele begeleiding door een bevoegde arts of een erkende diëtist nodig. Zomaar bepaalde voedingsgroepen uit de voeding schrappen en niet volwaardig vervangen kan leiden tot voedingstekorten en de groei van de baby verstoren. 
 

In de praktijk

Gebruik deze video en achtergrondinformatie als ondersteunend materiaal:

• om vrouwen met een zwangerschapswens te motiveren om gezonder te eten,
• om vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven te wijzen op bijzondere aandachtspunten in hun voeding,
• om wie met vragen zit en gevoelig is voor allerhande ‘pseudo’-advies aan te geven dat professionele begeleiding belangrijk en soms ook nodig is.
   

​​​​Meer informatie op maat van het grote publiek?